ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ 7 વર્ષ પછી ભારત પહોંચ્યા છે. તેઓ BRICS સમિટમાં ભાગ લેવા ઉપરાંત પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી સાથે દ્વિપક્ષીય બેઠક પણ કરી. જિનપિંગ છેલ્લે ઓક્ટોબર 2019માં અનૌપચારિક બેઠક માટે ભારત આવ્યા હતા.
રાજદ્વારી સંબંધો: વેપારી જરૂરિયાતથી તણાવ ઘટશે?
જૂન 2020માં ગલવાન ખીણમાં ભારતીય અને ચીની સેનાઓ વચ્ચે હિંસક અથડામણ થઈ. ભારતના કેપ્ટન સંતોષ બાબુ સહિત 20 જવાનો શહીદ થયા. પરિસ્થિતિ એટલી બગડી કે બંને દેશોએ સરહદ પર ફોરવર્ડ પોસ્ટ પર જવાનો અને હથિયારોની ભારે તૈનાતી કરી.
ચાર વર્ષ પછી ઓક્ટોબર 2024માં બંને દેશોના સંબંધોમાં થોડી નરમાઈ આવી. સરહદ પર ડિસએન્ગેજમેન્ટ થયું. રશિયાના કઝાનમાં મોદી અને જિનપિંગ વચ્ચે વાતચીત થઈ. ઓગસ્ટ 2025માં મોદી SCO સમિટ માટે ચીન ગયા અને જિનપિંગને મળ્યા. તાજેતરમાં કિર્ગિસ્તાનમાં પણ બંને નેતાઓએ હેન્ડશેક કર્યો. હવે જિનપિંગ ભારત આવ્યા છે અને મોદી સાથે વાતચીતના ટેબલ પર બેઠા છે. આ સતત ત્રીજું વર્ષ છે જ્યારે બંને નેતાઓ મળી રહ્યા છે.
ઓગસ્ટ 2025માં ચીનના તિયાનજિનમાં મોદી અને જિનપિંગે વાતચીત કરી હતી. ત્યારે જિનપિંગે કહ્યું હતું કે આપણે હરીફને બદલે ભાગીદાર બનવું જોઈએ.
બ્રિટિશ થિંકટેન્ક ચેથમ હાઉસના એશિયા-પેસિફિક પ્રોગ્રામના સિનિયર રિસર્ચ ફેલો ડો. ચિએતિજ બાજપેયી માને છે કે ભારત-ચીન વચ્ચે આ સ્ટ્રેટેજિક રીસેટ નથી, પરંતુ ટેક્ટિકલ થૉ છે. એટલે કે સંબંધોમાં જામી ગયેલો બરફ ભલે થોડો પીગળ્યો હોય, પરંતુ સીમા વિવાદ અને પાકિસ્તાન-ચીનના સંબંધોને લઈને તણાવ યથાવત છે.
ડિપ્લોમસીમાં ટેક્ટિકલ થૉનો અર્થ થાય છે – આર્થિક જરૂરિયાતોને કારણે બે હરીફ દેશોમાં રાજકીય અને સૈન્ય તણાવનું અસ્થાયી રૂપે ઓછું થવું.
ઓપ્ટિક્સ: જિનપિંગ, પુતિન અને મોદી એકસાથે દેખાવું પણ મોટી વાત
છેલ્લા દોઢ વર્ષમાં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની નીતિઓનો સીધો પ્રભાવ ભારત, રશિયા અને ચીન પર પડ્યો છે. ટ્રમ્પે ભારત પર કુલ 50% ટેરિફ લગાવ્યો, જે સીરિયા અને મ્યાનમાર જેવા દેશો બરાબર હતો. જ્યારે ચીન પર 145% સુધી ટેરિફ અને રશિયા પર અનેક પ્રકારના આર્થિક અને સૈન્ય પ્રતિબંધો લગાવ્યા.
1 સપ્ટેમ્બર 2025ના રોજ ચીનના તિયાનજિનમાં યોજાયેલી SCO સમિટ દરમિયાન પીએમ મોદી, પુતિન અને જિનપિંગની સાથેની તસવીરો વાયરલ થઈ. આખી દુનિયામાં ચર્ચા શરૂ થઈ કે શું ભારત-રશિયા-ચીન એક ટેબલ પર આવી ગયા છે.
ટ્રમ્પની સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટથી તેમની નારાજગી પણ જોવા મળી. તેમણે ટ્રુથ સોશિયલ પર ત્રણેય નેતાઓની તસવીર શેર કરતા લખ્યું, ‘એવું લાગે છે કે અમે ભારત અને રશિયાને ચીનના હાથમાં ગુમાવી દીધા છે. આશા રાખું છું કે તેમની ભાગીદારી લાંબી અને સમૃદ્ધ હોય.’
ગયા મહિને કિર્ગિસ્તાનના બિશ્કેકમાં યોજાયેલી SCO સમિટ દરમિયાન ફરીથી એવી તસવીરો સામે આવી, જેને ફરીથી અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશો વિરુદ્ધ જોવામાં આવી.
આવી સ્થિતિમાં ફરીથી ત્રણેય નેતાઓનું સાથે આવવું, ઓપ્ટિક્સની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. આનાથી વોશિંગ્ટનને સંદેશ જશે કે ભારત પાસે અમેરિકા જ એકમાત્ર વિકલ્પ નથી. જ્યારે બેઇજિંગ પણ બતાવશે કે પશ્ચિમી દુનિયાએ ભલે તેને અલગ-અલગ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હોય, પરંતુ તે વૈશ્વિક મંચ પર એકલો નથી, ખાસ કરીને તે મંચ પર છે, જ્યાં ભારત અને રશિયા પણ છે.
દિલ્હીમાં યોજાઈ રહેલી BRICS સમિટ દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિ પુતિન, પીએમ મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ જિનપિંગ.
મેસેજિંગ: BRICS કોઈ દેખાડાનું મંચ નથી, બધા દેશો એકજૂટ
BRICS હવે માત્ર 5 દેશો – બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન અને દક્ષિણ આફ્રિકાનું જૂથ રહ્યું નથી. તેમાં ઈરાન, UAE, સાઉદી અરેબિયા જેવા 6 વધુ દેશો જોડાઈ ચૂક્યા છે, એટલે કે કુલ 11 શક્તિઓ.
આ દેશોમાં દુનિયાની અડધી વસતી રહે છે અને ગ્લોબલ GDPમાં તેમનો 40% હિસ્સો છે. બીજી તરફ ગ્લોબલ ઓર્ડરમાં ઉથલપાથલ મચી છે. ટ્રમ્પ મનસ્વી નિર્ણયો લઈ રહ્યા છે. દુનિયા 25 યુદ્ધોનો માર સહન કરી રહી છે. તેલ-ગેસ, અનાજ, કાચા માલ જેવી જરૂરી ચીજોની ગ્લોબલ સપ્લાય ચેઇન પ્રભાવિત રહી છે.
2006માં BRICSની શરૂઆતની બેઠક થઈ, જેમાં ભારત, ચીન, રશિયા અને બ્રાઝિલના નેતાઓ સામેલ થયા. પછીથી તેમાં દક્ષિણ આફ્રિકા જોડાયું. તસવીર- 2016માં ભારતમાં થયેલી BRICS સમિટની છે.
BRICSનું મહત્વ ત્યારે વધુ વધી જાય છે, જ્યારે 100થી વધુ દેશોવાળા ગ્લોબલ સાઉથના મોટાભાગના દેશો તેનાથી અપેક્ષાઓ રાખે છે અને માને છે કે BRICS પશ્ચિમી દેશોની સરખામણીમાં એક મજબૂત મંચ સાબિત થશે.
જોકે, અલગ-અલગ વિચારધારા ધરાવતા BRICSના તમામ 11 સભ્ય દેશોને એકજૂટ રાખવા સરળ નથી. તેમાં લોકતાંત્રિક ભારત છે, તો સત્તાવાદી ચીન-રશિયા પણ છે.