સસ્તા પેટ્રોલ-ડીઝલની વાત નીકળે તો સૌ પહેલા ખાડી દેશોનું નામ યાદ આવે છે, કારણ કે ત્યાં ક્રૂડ ઓઈલનું મોટા પાયે ઉત્પાદન થાય છે. પણ દુનિયામાં ઈંધણના ભાવ ક્યાં સૌથી વધુ છે અને ક્યાં સૌથી ઓછા, એ જાણવું રસપ્રદ છે. એક વાત નોંધવા જેવી છે કે દુબઈ જેવા તેલ ઉત્પાદક દેશમાં પણ ડીઝલ દિલ્હી કરતાં લગભગ 28 રૂપિયા મોંઘું છે.
હોંગકોંગમાં સૌથી મોંઘું પેટ્રોલ
દુનિયામાં સૌથી મોંઘા પેટ્રોલની વાત કરીએ તો હોંગકોંગનું નામ સૌથી આગળ આવે છે. ત્યાં વાહનચાલકોને એક લિટર પેટ્રોલ માટે આશરે 400થી 405 રૂપિયા ચૂકવવા પડે છે, એટલે કે 4.1થી 4.4 ડોલર પ્રતિ લિટર. ડીઝલ પણ ત્યાં લગભગ 446 રૂપિયા પ્રતિ લિટર સુધી પહોંચે છે. આ ઊંચા ભાવનું મુખ્ય કારણ ત્યાંની સરકાર દ્વારા ઈંધણ પર લાદવામાં આવતી ભારે એક્સાઈઝ ડ્યુટી, ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટી અને કડક વહીવટી ટેક્સ છે.
યુરોપ, આફ્રિકા અને એશિયાની સ્થિતિ
હોંગકોંગ પછી પણ ઘણા દેશોમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ ખરીદવું સામાન્ય માણસ માટે ભારે પડે છે. આફ્રિકાના માલાવીમાં પેટ્રોલ લગભગ 364થી 365 રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે. યુરોપમાં નેધરલેન્ડ્સમાં 2.74 ડોલર, ડેનમાર્કમાં 2.66 ડોલર અને જર્મનીમાં 2.42 ડોલર પ્રતિ લિટર ભાવ છે. એશિયામાં સિંગાપોરમાં ઈંધણ લગભગ 310 રૂપિયા એટલે કે 2.55 ડોલર પ્રતિ લિટર છે. આઈસલેન્ડ અને નોર્વે જેવા વિકસિત દેશોમાં પણ ભાવ 300થી 350 રૂપિયાની રેન્જમાં રહે છે.
ઈરાનમાં પેટ્રોલ ચાના ભાવ કરતાં સસ્તું
બીજી બાજુ કેટલાક દેશોમાં ઈંધણ આશ્ચર્યજનક રીતે સસ્તું છે. આ દેશો મોટાભાગે તેલ ઉત્પાદક છે અને ત્યાંની સરકારો ભારે સબસિડી આપે છે. વિશ્વમાં સૌથી સસ્તું પેટ્રોલ ઈરાનમાં છે, જ્યાં ભાવ માત્ર 2.50થી 3.32 રૂપિયા પ્રતિ લિટર એટલે કે લગભગ 0.029 ડોલર છે. આ ભાવ ભારતમાં મળતા એક કપ ચા કરતાં પણ ઓછો છે.
દક્ષિણ અમેરિકાના વેનેઝુએલામાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ 39 પૈસાથી શરૂ થઈને 3થી 4 રૂપિયા પ્રતિ લિટર સુધી મળે છે. ઉત્તર આફ્રિકાના લિબિયામાં પણ સરકારી સબસિડીને કારણે ઈંધણ લગભગ 2.25 રૂપિયા પ્રતિ લિટરે મળે છે.
ભારતનું સ્થાન
ભારતની વાત કરીએ તો દિલ્હી અને અન્ય મુખ્ય શહેરોમાં પેટ્રોલનો ભાવ હાલ 94થી 105 રૂપિયા પ્રતિ લિટરની રેન્જમાં છે. હોંગકોંગ સાથે સરખામણી કરીએ તો ત્યાંનું પેટ્રોલ ભારત કરતાં લગભગ 210થી 280 રૂપિયા મોંઘું છે. યુરોપના વિકસિત દેશોની તુલનામાં પણ ભારતમાં ભાવ નોંધપાત્ર રીતે ઓછા છે.
આમ છતાં દેશમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ પર કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા વસૂલવામાં આવતા વિવિધ ટેક્સ અને સેસ સામાન્ય જનતા માટે ચર્ચા અને રાજકારણનો મુખ્ય વિષય રહે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ સરખામણીમાં ભારતનો દર નીચો દેખાય, પણ સ્થાનિક કરદાતા માટે ટેક્સનો બોજ અલગ ચર્ચાનો વિષય છે.