ખેતીમાં નફો મેળવવા માટે માત્ર મોટા પાકો પર આધાર રાખવો જરૂરી નથી. ખેડૂતો હવામાન અને બજારની માંગ ધ્યાનમાં રાખે તો ઓછા સમયમાં તૈયાર થતા શાકભાજીમાંથી પણ વધારાની આવક મેળવી શકે છે. શિયાળાની ઋતુ શાકભાજીની ખેતી માટે સારી માનવામાં આવે છે, કારણ કે આ સમયે લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી, મૂળા અને ગાજર જેવા મોસમી શાકભાજીની માંગ વધે છે.
ખરીફ પાકની લણણી પછી ખાલી પડેલા ખેતરો ધરાવતા ખેડૂતો માટે નવેમ્બર મહિનો ઉપયોગી છે. આ ખેતરોમાં ટૂંકા ગાળાના શાકભાજી વાવી શકાય, જેમાંથી કેટલીક જાતોની લણણી ડિસેમ્બરમાં જ શરૂ થઈ શકે છે.
પાલક: શિયાળામાં પાલકની માંગ ઘણી રહે છે. નવેમ્બરમાં ખાલી ખેતરમાં પાલકનાં બીજ સીધાં વાવી શકાય. સામાન્ય રીતે 30-50 દિવસમાં પહેલી લણણી કરી શકાય છે અને એક વાર પાક તૈયાર થયા પછી પાંદડાંની ઘણી વાર કાપણી થઈ શકે છે. પાલક માટે નરમ અને ફળદ્રુપ જમીન સારી રહે છે અને ખેતરમાં પૂરતો ભેજ જાળવવો જરૂરી છે. પોતાના વિસ્તારના હવામાનને અનુકૂળ જાત પસંદ કરવી જોઈએ.
મેથી: મેથીની માંગ શિયાળામાં ઘરો અને બજારો બંનેમાં રહે છે. તેના પાંદડાંનો ઉપયોગ શાક, પરાઠા અને બીજી વાનગીઓમાં થાય છે. નવેમ્બરમાં વાવેલી મેથીના લીલા પાંદડાં સામાન્ય રીતે 25-45 દિવસમાં કાપણી માટે તૈયાર થઈ જાય છે. આ ખેતીમાં અઘરી તકનીકની જરૂર પડતી નથી; ખેતર તૈયાર કરીને બીજ વાવી શકાય. નિયમિત સિંચાઈ અને નીંદણ નિયંત્રણથી સારી ગુણવત્તાનાં પાંદડાં મળે છે.
મૂળા: મૂળા શિયાળાના મુખ્ય શાકભાજીમાં છે. નવેમ્બરમાં વાવણી કરીને ખેડૂતો બજારમાં સારી માંગનો ફાયદો લઈ શકે છે. મૂળાનો પાક સામાન્ય રીતે 40-70 દિવસમાં લણણી માટે તૈયાર થાય છે. તેના માટે નરમ અને સારી જળ નિકાસવાળી ગોરાડુ જમીન શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. મૂળના વિકાસ દરમિયાન ખેતરમાં પૂરતો ભેજ જાળવવો જરૂરી છે અને સમયસર ખોદકામ કરવાથી ગુણવત્તા સારી રહે છે.
કોથમીર: કોથમીરનો ઉપયોગ લગભગ દરેક ભારતીય રસોડામાં થાય છે અને શિયાળામાં તેના લીલા પાંદડાંની માંગ વધે છે. નવેમ્બરમાં ખાલી ખેતરોમાં કોથમીર વાવી શકાય. પહેલી કાપણી લગભગ 30-45 દિવસમાં થઈ શકે છે. ખેતરમાં ભેજ જાળવવો જરૂરી છે. બીજ વાવતા પહેલાં હળવા ઘસીને બે ભાગમાં વહેંચવાથી અંકુરણમાં મદદ મળે છે. લીલા પાંદડાં ઉપરાંત બીજ ઉત્પાદન માટે પણ આ ખેતી કરી શકાય.
વાવણી પહેલાં ધ્યાન રાખવા જેવી બાબતો: શાકભાજીની ખેતી શરૂ કરતા પહેલાં આસપાસના માર્કેટ યાર્ડમાં માંગ અને ભાવની જાણકારી લેવી જોઈએ. આખા ખેતરમાં એક જ શાકભાજી વાવવાને બદલે અલગ-અલગ શાકભાજીની ખેતી કરવી સારો વિકલ્પ છે, જેથી એક શાકભાજીના ભાવ ઘટે તો નુકસાનનું જોખમ ઓછું રહે. પ્રમાણિત બીજની પસંદગી, સડેલા છાણિયા ખાતરનો ઉપયોગ અને જરૂરિયાત મુજબ સિંચાઈ કરવી સારી રહે છે. દર 10-15 દિવસના અંતરાલે થોડી-થોડી વાવણી કરવાથી બજારમાં સતત તાજા શાકભાજી પહોંચાડી શકાય છે.