શું તમારી સાથે પણ ક્યારેય એવું બન્યું છે કે નાહવા જતાં પહેલાં તમે એકદમ સામાન્ય અનુભવતા હોવ, પરંતુ સ્નાન કર્યાની થોડી જ મિનિટોમાં શરીરમાં અચાનક થાક, સુસ્તી કે તીવ્ર ઊંઘ આવવા લાગે? ખાસ કરીને ગરમ પાણીથી નાહ્યા પછી ઘણા લોકોને આવો અનુભવ થાય છે. કેટલાક લોકોને તો નાહ્યા પછી તરત જ બેસી જવાનું કે સૂઈ જવાનું મન થવા લાગે છે.
તબીબોના જણાવ્યા અનુસાર, નાહ્યા પછી શરીરમાં બ્લડ પ્રેશર થોડા સમય માટે ઘટી શકે છે, જેના કારણે નબળાઈ કે ચક્કર જેવું લાગી શકે છે. આ ઉપરાંત ગરમ પાણી શરીરની માંસપેશીઓને રિલેક્સ કરે છે, જેથી ઊંઘ આવવા લાગે છે. જોકે, જો આ સમસ્યા વારંવાર થતી હોય અથવા તેની સાથે ચક્કર આવવા, બેભાન થવું, શ્વાસ ચડવો, છાતીમાં દુખાવો કે ધબકારા અનિયમિત થવા જેવા લક્ષણો દેખાય, તો તેને સામાન્ય ગણીને નજરઅંદાજ ન કરવો જોઈએ.
નિષ્ણાતોના મતે સ્નાન કર્યા પછી થાક લાગવાના કારણો દરેક વ્યક્તિમાં અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. પાણીનું તાપમાન, નાહવાનો સમયગાળો, શરીરમાં પાણીની કમી, બ્લડ પ્રેશરમાં ફેરફાર અને શરીરમાં પહેલેથી રહેલો થાક આ બધા પરિબળો આમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. લો બ્લડ પ્રેશર ધરાવતા દર્દીઓ, વૃદ્ધો, ઓછું પાણી પીતા લોકો અને ભૂખ્યા પેટે નાહવા જતાં લોકોએ ખાસ સાવચેત રહેવું જોઈએ.
ગરમ પાણી શરીરને સંપૂર્ણ આરામ આપવાનું કામ કરે છે. ગરમ પાણીના સંપર્કમાં આવવાથી ચામડી પાસે રહેલી રક્તવાહિનીઓ પહોળી થઈ જાય છે અને શરીરનું તાપમાન પ્રભાવિત થાય છે. આનાથી શરીર એટલું રિલેક્સ થઈ જાય છે કે સુસ્તી અને ઊંઘ ઘેરાવા લાગે છે. સવારે કે દિવસ દરમિયાન ખૂબ ગરમ પાણીથી નાહીને તરત કામ પર લાગવું હોય ત્યારે આળસ વધુ પ્રમાણમાં સતાવે છે.
માત્ર પાણીનું તાપમાન જ નહીં, પરંતુ લાંબા સમય સુધી પાણીમાં રહેવાથી પણ શરીરના આંતરિક તાપમાન પર અસર પડે છે. જે લોકોને ખાવામાં અનિયમિતતા હોય અથવા જેઓ પહેલેથી ખૂબ થાકેલા હોય, તેમને લાંબો સમય સ્નાન કરવાથી અચાનક નબળાઈ, ચક્કર કે થાક અનુભવાઈ શકે છે.
શરીરમાં પાણીનું પ્રમાણ ઘટતાં સીધી જ નબળાઈ અને થાક વર્તાય છે. ગરમીની ઋતુમાં વધારે પરસેવો થવાને કારણે ડીહાઇડ્રેશનનું જોખમ વધી જાય છે. આવા સંજોગોમાં નાહ્યા પછી તરત સુસ્તી કે ચક્કર આવી શકે છે.
હૂંફાળા કે ગરમ પાણીથી સ્નાન કરવાથી બ્લડ વેસલ્સ ફેલાઈ જતાં બ્લડ પ્રેશર કામચલાઉ ધોરણે નીચે આવી જાય છે. આ કારણથી આંખો સામે અંધારા આવવા, કંપારી કે ચક્કર આવી શકે છે. જો વારંવાર ઊભા થતાં કે બેસતાં પણ આવું થાય, તો બ્લડ પ્રેશરની તપાસ કરાવવી જરૂરી બને છે.
વર્ષ 2023 માં જર્નલ ઓફ ફિઝિયોલોજિકલ એન્થ્રોપોલોજીમાં પ્રકાશિત એક અભ્યાસ મુજબ, રાત્રે સૂવાના 1.5 થી 2 કલાક પહેલાં ટબમાં લાંબો સમય ગરમ પાણીથી સ્નાન કરવું ઊંઘ માટે ખૂબ ફાયદાકારક સાબિત થાય છે. આવું કરવાથી શરીરના અંદરનું તાપમાન લગભગ 0.9 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી વધે છે. સ્નાન પછી ધીમે-ધીમે તાપમાન સામાન્ય થવા લાગે ત્યારે વ્યક્તિને ઝડપથી ગાઢ ઊંઘ આવે છે અને ઊંઘની ગુણવત્તા સુધરે છે. તેથી જેમને અનિદ્રાની તકલીફ હોય તેમના માટે રાત્રે ગરમ પાણીનું સ્નાન ઉત્તમ ઉપાય છે, પરંતુ દિવસના સમયે આ સુસ્તી કામમાં અડચણરૂપ બની શકે છે.
નાહ્યા પછી થાક અને સુસ્તીથી બચવા માટે અતિશય ગરમ પાણી વાપરવાને બદલે હૂંફાળા કે સામાન્ય તાપમાનવાળા પાણીનો ઉપયોગ કરો અને લાંબો સમય સુધી નાહવાનું ટાળો. સ્નાન કરતાં પહેલાં અને સ્નાન કર્યા પછી પૂરતા પ્રમાણમાં સાદું પાણી પીઓ. જો સવારે ભૂખ્યા પેટે નાહવાથી નબળાઈ લાગતી હોય, તો ભોજન અને નાહવાના સમય વચ્ચે યોગ્ય અંતર જાળવો. નાહ્યા પછી તરત જ કોઈ ભારે શારીરિક શ્રમ કરવાને બદલે શરીરને 5 થી 10 મિનિટ સામાન્ય વાતાવરણમાં સેટલ થવા દો.
ક્યારેક નાહ્યા પછી હળવો થાક કે ઊંઘ આવવી સામાન્ય પ્રક્રિયા હોઈ શકે છે. પરંતુ જો દરેક વખતે સ્નાન કર્યા બાદ વધુ પડતી નબળાઈ, ચક્કર આવવા, બેહોશ થઈ જવું, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, છાતીમાં દુખાવો કે હૃદયના ધબકારા અચાનક વધી જવા જેવા લક્ષણો દેખાય તો તેને બિલકુલ સામાન્ય ન ગણવું જોઈએ. આ લક્ષણો હૃદયની કોઈ બીમારી, એનિમિયા (લોહીની કમી), સતત લો બ્લડ પ્રેશર કે અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓનો સંકેત હોઈ શકે છે. આવા સંજોગોમાં તરત જ ડોક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.