તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે દુનિયાભરમાં સ્કૂલ બસોનો રંગ હંમેશા પીળો જ કેમ હોય છે? લાલ, લીલો કે સફેદ કેમ નહીં? આ પાછળ બાળકોની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા વૈજ્ઞાનિક કારણો છે.
માણસોની આંખની રચના એવી છે કે આપણે પીળા રંગને વધુ સરળતાથી જોઈ શકીએ છીએ. આપણું પેરિફેરલ વિઝન (આજુબાજુ જોવાની ક્ષમતા) લાલ કરતાં પીળા રંગ પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ છે. જો તમે સામે જોઈ રહ્યા હો, તો બાજુમાંથી પસાર થતી પીળી બસ તરત જ તમારી નજરે પડી જાય છે. આનાથી અકસ્માતનું જોખમ ઘટે છે.
પીળા રંગની દૃશ્યતા (વિઝિબિલિટી) ખૂબ ઊંચી હોય છે. ધુમ્મસ, વરસાદ કે સવાર-સાંજના ઓછા પ્રકાશમાં પણ પીળો રંગ દૂરથી દેખાય છે. આથી ટક્કર થવાનો ખતરો ઘટે છે.
ટ્રાફિક લાઇટમાં પણ પીળો રંગ સાવધાનીના સંકેત તરીકે વપરાય છે. લોકો પીળો રંગ જોઈને સ્વયં ગાડીની ઝડપ ધીમી કરે છે. આ જ મનોવિજ્ઞાન સ્કૂલ બસોને પીળી રંગવામાં પણ કામ કરે છે.
પીળા રંગ પર કાળા અક્ષરો સ્પષ્ટ વંચાય છે. તેથી સ્કૂલ બસો પર 'સ્કૂલ બસ' જેવા શબ્દો કાળા રંગમાં લખવામાં આવે છે, જેથી અન્ય વાહનચાલકોને સહેલાઈથી ખબર પડે.
આ પરંપરા 1939માં અમેરિકામાં શરૂ થઈ હતી. કોલંબિયા યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર ફ્રેન્ક સાયરે સ્કૂલ બસો માટે એક માનક રંગ પસંદ કરવા પરિષદ યોજી હતી. એવો રંગ પસંદ કરવામાં આવ્યો જે દરેક હવામાનમાં દેખાય. પીળા રંગનો એક ખાસ શેડ નક્કી થયો, જે ધીમે ધીમે વિશ્વભરમાં અપનાવાયો.
ભારતમાં પણ સ્કૂલ બસો માટે કડક નિયમો છે. બસનો રંગ પીળો હોવો જોઈએ અને આગળ-પાછળ 'સ્કૂલ બસ' લખેલું હોવું જોઈએ. ભાડેથી ચાલતી બસો પર 'ઓન સ્કૂલ ડ્યુટી' લખવું ફરજિયાત છે. બસમાં ફાયર એક્સ્ટિંગ્વિશર, ઇમરજન્સી એક્ઝિટ અને ફર્સ્ટ એડ કિટ હોવી જરૂરી છે.
આમ, સ્કૂલ બસનો પીળો રંગ માત્ર પરંપરા નથી, પરંતુ વિજ્ઞાન આધારિત સુરક્ષા ઉપાય છે.