એશિયન ગેમ્સને એશિયાનું ઓલિમ્પિક કહેવામાં આવે છે. તેમાં 45 દેશોના ખેલાડીઓ ભાગ લે છે. પરંતુ એશિયાના નકશા પર હોવા છતાં રશિયા, તુર્કી અને ઇઝરાયલ આ રમતોમાં કેમ નથી રમતા? આનો જવાબ ફક્ત ભૂગોળ પરથી નથી મળતો. કોઈપણ દેશની એશિયન ગેમ્સમાં ભાગીદારી તેના ઇતિહાસ, રમત સંસ્થાઓના સભ્યપદ, આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો અને રાજકીય પરિસ્થિતિઓથી નક્કી થાય છે. અને અહીંથી જ આ ત્રણેય દેશોની વાર્તા એકબીજાથી બિલકુલ અલગ થઈ જાય છે.
ઇઝરાયલ: રાજકીય વિવાદોના કારણે એશિયન ગેમ્સથી બહાર
ઇઝરાયલ ક્યારેક એશિયન ગેમ્સનો હિસ્સો હતું. તેણે 1954થી 1974 સુધી આ રમતોમાં ભાગ લીધો હતો. પરંતુ પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા રાજકીય તણાવની અસર રમતો પર પણ પડી.
1962ની જકાર્તા એશિયન ગેમ્સમાં ઇન્ડોનેશિયાએ ઇઝરાયલને આમંત્રિત કર્યું ન હતું. ઘણા આરબ દેશોએ ઇઝરાયલી ખેલાડીઓ સામે રમવા અંગે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. પાછળથી 1981માં ઓલિમ્પિક કાઉન્સિલ ઓફ એશિયાના ગઠન સમયે પણ ઇઝરાયલ સભ્ય ન બન્યું. ત્યારબાદ તેણે યુરોપીય રમત સંસ્થાઓ સાથે જોડાણ વધાર્યું. તેની ફૂટબોલ ટીમ યુરોપિયન ફૂટબોલ એસોસિએશન હેઠળ રમે છે.
શું ભવિષ્યમાં રમી શકે છે? પશ્ચિમ એશિયાના રાજકીય સમીકરણોમાં ચોક્કસપણે ફેરફાર આવ્યો છે. 2020ના અબ્રાહમ કરાર પછી ઇઝરાયલના UAE અને બહેરીન સાથે ઔપચારિક સંબંધો બન્યા. મોરોક્કો સાથે પણ સંબંધો સામાન્ય થયા. સપ્ટેમ્બર 2026માં બંને દેશોએ પોતાના રાજદ્વારી સંબંધોને વધુ મજબૂત કરવાની જાહેરાત કરી.
જોકે, આને એશિયન ગેમ્સમાં ઇઝરાયલના પુનરાગમનની પ્રક્રિયા કહી શકાય નહીં. હાલની ઓલિમ્પિક કાઉન્સિલ ઓફ એશિયાની સભ્ય યાદીમાં ઇઝરાયલ સામેલ નથી.
તુર્કી: 97% જમીન એશિયામાં, પરંતુ રમતનું માળખું યુરોપનું
તુર્કીનો લગભગ 97% ભૂભાગ એશિયાઈ વિસ્તાર એટલે કે અનાતોલિયામાં છે. આમ છતાં તુર્કીએ રાજકીય, આર્થિક અને રમત સંસ્થાઓમાં યુરોપીય માળખા સાથે મજબૂત જોડાણ બનાવ્યું.
1923માં આધુનિક તુર્કીના ગઠન પછી પશ્ચિમી સંસ્થાઓ સાથે તેનું જોડાણ વધ્યું. રમતોમાં પણ તેણે યુરોપીય વ્યવસ્થાને પ્રાથમિકતા આપી. તેની ફૂટબોલ ટીમ યુરોપિયન ફૂટબોલ એસોસિએશનની સભ્ય છે. બાસ્કેટબોલ, વોલીબોલ અને એથ્લેટિક્સ જેવી ઘણી રમતોમાં પણ તુર્કી યુરોપીય સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લે છે.
શું ભવિષ્યમાં રમી શકે છે? તુર્કીએ ઓલિમ્પિક કાઉન્સિલ ઓફ એશિયા (OCA)નું સભ્યપદ લીધું નથી. તેથી તેનો મોટાભાગનો ભૂભાગ એશિયામાં હોવો એ આપમેળે તેને એશિયન ગેમ્સમાં રમવાનો અધિકાર આપતો નથી.
જો તે ભવિષ્યમાં એશિયન ગેમ્સમાં સામેલ થવા માંગે છે, તો તેણે OCAનું સભ્યપદ અથવા કોઈ ભાગીદારી વ્યવસ્થા હેઠળ સ્થાન બનાવવું પડશે.
રશિયા: 75% જમીન એશિયામાં, પરંતુ વસ્તી અને રમતની ઓળખ યુરોપમાં
રશિયાની લગભગ 75% જમીન એશિયામાં છે, પરંતુ તેની 75% વસ્તી યુરોપીય રશિયામાં રહે છે. રાજધાની મોસ્કો અને સેન્ટ પીટર્સબર્ગ જેવા પ્રમુખ શહેરો પણ યુરોપીય હિસ્સામાં છે.
રમતોમાં પણ રશિયાની ઓળખ લાંબા સમયથી યુરોપ સાથે જોડાયેલી રહી છે. સોવિયેત સમયથી તેનું રમત માળખું યુરોપીય સંસ્થાઓ સાથે જોડાયેલું રહ્યું. ફૂટબોલમાં પણ રશિયા યુરોપીય રમત માળખાનો હિસ્સો રહ્યું છે.
શું ભવિષ્યમાં રમી શકે છે? રશિયા ઓલિમ્પિક કાઉન્સિલ ઓફ એશિયામાં સામેલ નથી. જોકે આ જ વર્ષે OCAએ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાઓમાં રશિયન ખેલાડીઓની ભાગીદારી અંગે ઇન્ડિયન ઓલિમ્પિક એસોસિએશનના નિર્ણયનું સ્વાગત કર્યું હતું.
રશિયાના એશિયાઈ વિસ્તારોનું એશિયાઈ રમત પ્રવૃત્તિઓ સાથે કંઈક અંશે જોડાણ ચોક્કસપણે છે. યાકુતિયામાં આયોજિત 'ચિલ્ડ્રન ઓફ એશિયા ગેમ્સ'માં એશિયાઈ દેશોના યુવા ખેલાડીઓ ભાગ લે છે.
2023માં રશિયાને સેન્ટ્રલ એશિયન ફૂટબોલ એસોસિએશન (CAFA) ચેમ્પિયનશિપમાં રમવાનું આમંત્રણ મળ્યું હતું. તસવીરમાં- રશિયાએ નવેમ્બર 2023માં તાજિકિસ્તાન સામે ફ્રેન્ડલી મેચ રમી હતી.
ઓસ્ટ્રેલિયા એશિયામાં નથી, છતાં નજીક આવી રહ્યું છે
ઓસ્ટ્રેલિયા એશિયાનો હિસ્સો નથી, પરંતુ રમતોમાં તેનું એશિયા સાથે મજબૂત જોડાણ છે. 2006માં તેણે ઓશિનિયા ફૂટબોલ કોન્ફેડરેશન છોડીને એશિયન ફૂટબોલ કોન્ફેડરેશનનું સભ્યપદ લીધું હતું.
આની પાછળનું એક મોટું કારણ વર્લ્ડ કપ ક્વોલિફિકેશનનો રસ્તો હતો. ઓશિનિયાની ટીમોને વર્લ્ડ કપમાં પહોંચવા માટે ઇન્ટર-કોન્ટિનેન્ટલ પ્લે-ઓફ રમવું પડતું હતું, જ્યારે એશિયા પાસે સીધા ક્વોલિફિકેશનની વધુ તકો હતી.
શું ભવિષ્યમાં રમી શકે છે? એશિયન ફૂટબોલ કોન્ફેડરેશનના સભ્યપદનો મતલબ એશિયન ગેમ્સ રમવાનો અધિકાર નથી. એશિયન ગેમ્સ ઓલિમ્પિક કાઉન્સિલ ઓફ એશિયા હેઠળ યોજાય છે. વર્તમાન OCA જનરલ એસેમ્બલીમાં ઓસ્ટ્રેલિયા સામેલ નથી.
છતાં ઓસ્ટ્રેલિયા માટે એક ઉદાહરણ મોજૂદ છે. OCAએ ઓશિનિયાના દેશોને [અહીં મૂળ લેખ અધૂરો છે]