ચાલવાની ઝડપ માત્ર એક ટેવ નથી, પણ આપણા સ્વાસ્થ્યનો અરીસો છે. ડૉક્ટરો તેને ‘હેલ્થ સિગ્નલ’ તરીકે જુએ છે. નિષ્ણાતોના મતે, ચાલવાની ઝડપ આપણા હૃદય, મગજ, ફેફસાં, સ્નાયુઓ અને વધતી ઉંમરની ગતિ વિશે સંકેત આપે છે.
જાન્યુઆરી 2020માં ‘સાયન્સ ડાયરેક્ટ’માં પ્રકાશિત એક અભ્યાસમાં ધીમે ચાલવાને જ્ઞાનાત્મક ક્ષમતામાં ઘટાડો અને ડિમેન્શિયાના પ્રારંભિક સંકેતો સાથે જોડવામાં આવ્યું છે. તાજેતરની ‘એપલ હિયરિંગ સ્ટડી’માં જાણવા મળ્યું કે શ્રવણશક્તિ ગુમાવનારા લોકોની ચાલવાની ઝડપ તુલનાત્મક રીતે ધીમી હતી. આ તફાવત ખાસ કરીને 60 વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકોમાં વધુ જોવા મળ્યો. એટલે કે ચાલવાની ઝડપ માત્ર ચાલવાની રીત જ નહીં, પણ સમગ્ર સ્વાસ્થ્ય અને ફિટનેસનું સૂચક છે.
આજે ‘કામના સમાચાર’માં આપણે ચાલવાની ઝડપના હેલ્થ સાયન્સને વિગતવાર સમજીશું. સાથે જાણીશું કે ચાલવાની ઝડપ સ્વાસ્થ્ય વિશે શું સૂચવે છે અને દરરોજ કેટલો સમય તથા કેટલી ઝડપે ચાલવું ફાયદાકારક છે. આ માહિતી નિષ્ણાત ડૉ. અક્ષય ચુઘ, કન્સલ્ટન્ટ, ઇન્ટરનલ મેડિસિન, મેટ્રો હૉસ્પિટલ્સ એન્ડ હાર્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, નોઇડા દ્વારા આપવામાં આવી છે.
પ્રશ્ન: વિજ્ઞાન કહે છે કે વ્યક્તિની ચાલવાની ઝડપથી તેના સ્વાસ્થ્ય વિશે જાણી શકાય છે. તેનો શું અર્થ છે?
જવાબ: વિજ્ઞાન ‘ચાલવાની ઝડપ’ને ક્લિનિકલ બાયોમાર્કર માને છે. એટલે કે એવો સંકેત જે સમગ્ર શરીરની કાર્યક્ષમતા અને ભવિષ્યમાં ઊભા થઈ શકે તેવા સ્વાસ્થ્યના જોખમોનો અંદાજ આપે છે. ચાલવું એક એવું કાર્ય છે જેમાં શરીરની અનેક મહત્વપૂર્ણ સિસ્ટમો જેમ કે હૃદય, ફેફસાં, સ્નાયુઓ અને મગજ એકસાથે કામ કરે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ ઝડપથી, સંતુલિત રીતે અને અટક્યા વિના ચાલે છે, તો તે સારી કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર ફિટનેસ, મજબૂત સ્નાયુઓ અને ઉત્તમ મગજના સંકલનનો સંકેત છે.
પ્રશ્ન: ડૉક્ટરો વૉકિંગ સ્પીડને ‘6th વાઇટલ સાઇન’ કેમ કહે છે?
જવાબ: વૉકિંગ સ્પીડ કોઈ પણ મોંઘા ટેસ્ટ વિના વ્યક્તિના સમગ્ર સ્વાસ્થ્યનો અંદાજ આપે છે. તે વ્યક્તિની કાર્યાત્મક સ્થિતિને સીધી રીતે દર્શાવે છે. એટલે કે વ્યક્તિ પોતાની રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓ કેટલી સરળતાથી કરી શકે છે, જેમ કે કોઈપણ સહારા વિના ચાલી શકવું, સીડી ચઢવી, સ્નાન કરવું, કપડાં પહેરવા જેવા કામ જાતે કરી શકવા. થાક, દુખાવો અથવા શ્વાસ લેવામાં તકલીફને કારણે પ્રવૃત્તિઓ પર કેટલી અસર પડી રહી છે તે પણ આમાં સમાયેલું છે. જો શરીરમાં કોઈ આંતરિક ગરબડ હોય, તો તેની અસર સૌથી પહેલા ચાલવાની રીત પર જોવા મળે છે, જેમ કે ચાલવાની ગતિ ધીમી થવી, શરીરનું સંતુલન બગડવું, જલદી થાકી જવું. આથી વૉકિંગ સ્પીડને પ્રારંભિક ચેતવણી સંકેત માનવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન: એક સ્વસ્થ વ્યક્તિની વૉકિંગ સ્પીડ સરેરાશ કેટલી હોવી જોઈએ?
જવાબ: વર્ષ 2020માં ‘રિસર્ચ ગેટ’માં પ્રકાશિત એક સ્ટડી મુજબ, ચાલવાની ગતિનો સંબંધ ઉંમર અને જાતિ સાથે હોય છે. પુરુષો સામાન્ય રીતે મહિલાઓની તુલનામાં થોડા ઝડપી ચાલે છે. તેને પોઇન્ટર્સ દ્વારા સમજીએ:
- 30 વર્ષથી ઓછી ઉંમર: સરેરાશ 3 માઇલ પ્રતિ કલાક (1 માઇલ ≈ 1.6 કિલોમીટર)
- 30-49 વર્ષ: સરેરાશ 2.8 માઇલ પ્રતિ કલાક
- 50-59 વર્ષ: સરેરાશ 2.75 માઇલ પ્રતિ કલાક
- 60 વર્ષથી વધુ: લગભગ 2.7 માઇલ પ્રતિ કલાક
- 65 વર્ષ પછી: લગભગ 2.1 માઇલ પ્રતિ કલાક
ઉંમર વધવાની સાથે વૉકિંગ સ્પીડ ધીમે-ધીમે ઓછી થાય છે.
પ્રશ્ન: અલગ-અલગ વૉકિંગ સ્પીડથી હેલ્થ વિશે શું જાણવા મળે છે?
જવાબ: આનાથી ઓવરઓલ ફિટનેસ વિશે ઘણું બધું સમજી શકાય છે.
- ઝડપી ચાલ: આ સારા હૃદયના સ્વાસ્થ્ય, મજબૂત સ્નાયુઓ અને વધુ સારા સ્ટેમિનાનું સૂચક છે. આવા લોકોમાં ફિટનેસ લેવલ સામાન્ય રીતે સારું હોય છે.
- મધ્યમ ગતિએ ચાલ: આ સામાન્ય અને સંતુલિત સ્વાસ્થ્ય દર્શાવે છે. મૂળભૂત ફિટનેસ સારી છે, પરંતુ સુધારાની શક્યતા છે.
- ધીમી ચાલ: આ નબળા સ્નાયુઓ, ઓછા સ્ટેમિના અથવા થાકનું સૂચક છે. ઘણીવાર આ ખરાબ પાચન અથવા ઓછી ઊર્જા સાથે પણ જોડાયેલી હોય છે.
- ઉંમર પ્રમાણે ઓછી ઝડપ: જો વ્યક્તિ ઉંમરના સરેરાશ કરતાં ધીમે ચાલે છે, તો તે હૃદય, ફેફસાં અથવા નર્વસ સિસ્ટમની નબળાઈનો સંકેત હોઈ શકે છે.
- ખૂબ ધીમી ગતિ: ખૂબ ધીમી ચાલવાની ગતિ વધુ નબળાઈ અથવા ભવિષ્યમાં બીમારીઓ થવાના સંકેત આપે છે.
પ્રશ્ન: ચાલવાની ગતિનો આપણી સાંભળવાની ક્ષમતા સાથે શું સંબંધ છે?
જવાબ: કાન માત્ર સાંભળવાનું કામ કરતા નથી. તેઓ શરીરની સંતુલન વ્યવસ્થાને નિયંત્રિત કરવામાં પણ મદદ કરે છે. સાંભળવાની ક્ષમતા ઓછી થવાથી સંતુલન અને શરીરનું સંકલન પ્રભાવિત થાય છે. આનાથી વ્યક્તિની ચાલ ધીમી પડવા લાગે છે. તાજેતરની ‘એપલ હિયરિંગ સ્ટડી’માં પણ આ જ તારણ સામે આવ્યું છે કે શ્રવણશક્તિમાં ઘટાડો ચાલવાની ઝડપને અસર કરે છે, ખાસ કરીને વૃદ્ધાવસ્થામાં.
આમ, ચાલવાની ઝડપ એ માત્ર રોજિંદી ટેવ નથી, પણ સ્વાસ્થ્યનું મહત્વનું સૂચક છે. નિયમિત ચાલવું અને ઝડપ પર ધ્યાન આપવું આપણા સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક છે.