બ્રેઇન સ્ટ્રોક એ ગંભીર તબીબી સ્થિતિ છે. તેમાં મગજ સુધી લોહી પહોંચવાનું બંધ થઈ જાય છે અથવા મગજની નસ ફાટી જાય છે. એટલે મગજના કોષોને ભારે નુકસાન થાય છે.
ઘણી વાર વ્યક્તિને ઊંઘમાં જ સ્ટ્રોક આવે છે. તેની જાણ સવારે ઉઠ્યા પછી થાય છે. ડોક્ટરો આને ‘વેક-અપ સ્ટ્રોક’ કહે છે. આવા કિસ્સામાં વ્યક્તિ રાત્રે સૂતી વખતે સાવ સામાન્ય હોય છે, પણ સવારે ઉઠતાં જ બોલવામાં, ચાલવામાં કે શરીરના કોઈ અંગને હલાવવામાં તકલીફ પડે છે.
આ લક્ષણોને સામાન્ય થાક ગણીને અવગણવા જોખમી બની શકે છે. આ સીધા સ્ટ્રોકના સંકેત હોઈ શકે છે.
ઊંઘમાં સ્ટ્રોક કેવી રીતે આવે છે?
સ્ટ્રોક દિવસે કે રાત્રે ગમે ત્યારે આવી શકે છે. આવું ત્યારે બને છે જ્યારે મગજ સુધી લોહી પહોંચાડતી નસમાં લોહીની ગાંઠ જામી જાય અથવા મગજની નસ ફાટી જાય. બંને સ્થિતિમાં મગજના કોષો ઓક્સિજન વગર નુકસાન પામે છે.
હાઈ બ્લડ પ્રેશર, ડાયાબિટીસ, વધુ કોલેસ્ટ્રોલ અને હૃદયની બીમારીઓ સ્ટ્રોકનું જોખમ વધારે છે. ધૂમ્રપાન, કસરતનો અભાવ અને અનિયમિત ખાનપાન પણ જોખમ વધારે છે.
સવારે ઉઠતાં જ દેખાતા લક્ષણો
ઊંઘમાં સ્ટ્રોક આવ્યો હોય તો સવારે જાગ્યા પછી આ લક્ષણો દેખાઈ શકે છે:
શરીરના એક ભાગમાં હાથ કે પગમાં અચાનક નબળાઈ કે ખોટાપણું આવી જવું.
ચહેરો એક તરફ ઝૂકી જવો.
બોલવામાં જીભ લથડવી અથવા સામેની વ્યક્તિની વાત સમજવામાં તકલીફ થવી.
અચાનક ધૂંધળું દેખાવું, ચક્કર આવવા કે ચાલતી વખતે સંતુલન બગડવું.
કેટલાક દર્દીઓને અચાનક અસહ્ય માથાનો દુખાવો થાય છે.
સવારે ઉઠીને આમાંથી કોઈ પણ સંકેત દેખાય તો તેને અવગણવો નહીં. દર્દીને તાત્કાલિક હોસ્પિટલ લઈ જવો જોઈએ.
સ્ટ્રોક આવે ત્યારે શું કરવું?
વિલંબ કર્યા વગર સારવાર શરૂ કરાવવી જોઈએ. હોસ્પિટલમાં ડોક્ટરને જણાવવું જોઈએ કે દર્દી છેલ્લે ક્યારે સાવ સ્વસ્થ જોવામાં આવ્યા હતા અને સવારે ઉઠતી વખતે કયું લક્ષણ પહેલું દેખાયું હતું.
સ્ટ્રોકની સારવારમાં શરૂઆતનો સમય, જેને ‘ગોલ્ડન અવર’ કહેવાય છે, તે ખૂબ મહત્વનો છે. ડોક્ટરની સલાહ વગર દર્દીને ઘરની કોઈ પણ દવા આપવી નહીં. નસ બ્લોક થવાથી થયેલા સ્ટ્રોક અને નસ ફાટવાથી થયેલા સ્ટ્રોકની સારવાર અલગ અલગ હોય છે.
નોંધ: આ માહિતી સામાન્ય જાણકારી માટે છે. વધુ માહિતી માટે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.