આજના દોડધામ ભરેલા જીવનમાં સ્વસ્થ રહેવા માટે શરીરને ઘણા વિટામિન્સ અને પોષક તત્વોની જરૂર પડે છે. તેમાં વિટામિન ડીનું સ્થાન ખૂબ મહત્વનું છે. તે હાડકાંને મજબૂત બનાવવામાં અને શરીરમાં કેલ્શિયમનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવામાં મદદ કરે છે.
જ્યારે શરીરમાં આ વિટામિનની ઉણપ સર્જાય છે ત્યારે ધીમે ધીમે અનેક નાની-મોટી સમસ્યાઓ દેખાવા લાગે છે. શરૂઆતમાં લોકો આ લક્ષણોને સામાન્ય થાક ગણીને અવગણે છે. પરંતુ સમયસર ધ્યાન ન આપવામાં આવે તો તે ગંભીર બની શકે છે. તેથી શરીરમાં થતા ફેરફારો સમજવા અને જરૂર પડે તો ડૉક્ટરી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
હાડકાં અને સ્નાયુઓમાં સતત દુખાવો
વિટામિન ડીનું મુખ્ય કામ શરીરમાં કેલ્શિયમ શોષવામાં મદદ કરવાનું છે. મજબૂત હાડકાં અને દાંત માટે કેલ્શિયમ ખૂબ જરૂરી છે. વિટામિન ડીની કમી થાય ત્યારે હાડકાંમાં દુખાવો અને સ્નાયુઓમાં નબળાઈ આવવી સામાન્ય બાબત બની જાય છે.
ઘણા લોકોને કમરમાં, પગની પિંડીઓમાં અને સાંધામાં વારંવાર દુખાવો રહે છે. આ કમી લાંબા સમય સુધી રહે તો હાડકાં બરડ થવાનું જોખમ વધે છે. તેથી સતત દુખાવો કે નબળાઈ હોય તો તેને ફક્ત ઓફિસ કે ઘરના કામનો થાક ગણીને અવગણવો ન જોઈએ.
પૂરતી ઊંઘ પછી પણ થાક અને નબળાઈ
રાત્રે 7થી 8 કલાકની પૂરતી ઊંઘ લીધા પછી પણ સવારે થાક લાગે તો તે વિટામિન ડીની ઉણપનો સંકેત હોઈ શકે છે. આ ઉણપ ધરાવતા લોકોને રોજિંદા સામાન્ય કામ કરવામાં પણ મુશ્કેલી પડે છે.
સીડી ચડવા, રસોડામાં લાંબો સમય ઊભા રહેવું કે થોડું ચાલવાથી પણ શ્વાસ ચડે અથવા થાક લાગે છે. આવા સમયે ઘરગથ્થુ ઉપાયો કરવાને બદલે યોગ્ય ડૉક્ટરની સલાહ લેવી અને રક્ત પરીક્ષણ કરાવવું જોઈએ.
બાળકો અને વડીલો પર અસર
વિટામિન ડીની ઉણપની સૌથી ખરાબ અસર નાના બાળકો અને મોટી ઉંમરના વડીલો પર થાય છે. બાળકોમાં કમી લાંબો સમય રહે તો હાડકાંનો યોગ્ય વિકાસ થઈ શકતો નથી.
વૃદ્ધ લોકોમાં આ ઉણપ હાડકાંની ગંભીર નબળાઈ તરફ દોરી જાય છે. ઘણીવાર શરીરમાં ભારે કમી હોય તો પણ બહારથી કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણ દેખાતાં નથી. આવા છૂપા લક્ષણો સમયસર ઓળખવા જરૂરી છે, જેથી આગળ થતા શારીરિક નુકસાનથી બચી શકાય.
નિદાન અને સારવાર
આ સમસ્યા ચોક્કસ રીતે ઓળખવા માટે ડૉક્ટરો 25-હાઈડ્રોક્સી વિટામિન ડી (25-hydroxy Vitamin D) માટે બ્લડ ટેસ્ટની સલાહ આપે છે. આ રિપોર્ટ પરથી ખબર પડે છે કે શરીરમાં કેટલી ઉણપ છે.
રિપોર્ટમાં વિટામિન ડી ઓછું આવે તો ડૉક્ટરની સલાહ હેઠળ યોગ્ય આહાર, સવારનો કૂમળો સૂર્યપ્રકાશ અને વિટામિન ડી સપ્લિમેન્ટ્સનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
એક વાત ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે: ડૉક્ટરની સલાહ કે રિપોર્ટ વિના જાતે જ વધુ પડતી માત્રામાં વિટામિન ડીની ગોળીઓ ખાવી સ્વાસ્થ્ય માટે નુકસાનકારક બની શકે છે. હંમેશા નિષ્ણાતની સલાહ અનુસરવી જોઈએ.
ટૂંકમાં: વિટામિન ડી હાડકાં મજબૂત બનાવવામાં અને કેલ્શિયમના યોગ્ય ઉપયોગમાં મદદ કરે છે. હાડકાં-સ્નાયુઓમાં સતત દુખાવો, પૂરતી ઊંઘ પછી પણ થાક અને રોજિંદા કામમાં મુશ્કેલી તેના મુખ્ય લક્ષણો છે. નિદાન 25-હાઈડ્રોક્સી વિટામિન ડી બ્લડ ટેસ્ટથી થાય છે અને સારવારમાં યોગ્ય આહાર, સૂર્યપ્રકાશ અને ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ સપ્લિમેન્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે.