ઈરાકમાં છેલ્લા બે દાયકાથી ચાલી રહેલી અમેરિકન સેનાની હાજરી હવે સત્તાવાર રીતે પૂરી થઈ ગઈ છે. અમેરિકન સેનાએ ઈરાકમાં બચેલા પોતાના છેલ્લા લશ્કરી મથકો પણ ખાલી કરી દીધા છે. આ સાથે 2003માં શરૂ થયેલો લશ્કરી હસ્તક્ષેપનો લાંબો અધ્યાય પૂરો થયો છે.
આ નિર્ણય 2024માં તત્કાલીન અમેરિકન પ્રમુખ જો બાઈડનના કાર્યકાળમાં લેવાયો હતો, જેને હવે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું વહીવટીતંત્ર અમલમાં મૂકી રહ્યું છે. ઈરાન અને તેના સમર્થકોએ આ પગલાને પોતાની મોટી જીત ગણાવી છે. બીજી તરફ, સુરક્ષા નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે આ ખાલીપાને કારણે ઈરાનનો પ્રભાવ વધી શકે છે અને 'ઇસ્લામિક સ્ટેટ' (ISIS) ફરી સક્રિય થવાનું જોખમ છે.
અમેરિકાએ 2003માં સદ્દામ હુસૈનને સત્તા પરથી હટાવવા ઈરાક પર આક્રમણ કર્યું હતું અને ત્યાં શિયા-નેતૃત્વવાળી સરકાર સ્થાપિત કરી હતી. 2011ના અંતમાં અમેરિકન સેના ઈરાકમાંથી ખસી ગઈ હતી, પણ ISISના વધતા જોખમને કારણે 2014થી 2017 વચ્ચે તેમને ફરી ઈરાકમાં પાછા ફરવું પડ્યું હતું. આ સમગ્ર સંઘર્ષમાં લગભગ 4,500 અમેરિકન સૈનિકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા. અફઘાનિસ્તાનની સરખામણીમાં ઈરાક યુદ્ધમાં અમેરિકાના લગભગ બમણા સૈનિકો માર્યા ગયા હતા.
ઈરાન માટે આ જીત કેમ ગણાય છે તે સમજવું જરૂરી છે. ઈરાન લાંબા સમયથી પશ્ચિમ એશિયામાંથી અમેરિકન સેનાને બહાર જોવા માંગતું હતું. ઈરાન સમર્થિત 'ઇસ્લામિક રેઝિસ્ટન્સ ઇન ઈરાક'ના કમાન્ડર અબુ મુજ્તબા અલ-યાસિરીએ આ પગલાને ઈરાકી પ્રતિરોધ સમૂહોની ઐતિહાસિક જીત અને અમેરિકન યોજનાની હાર ગણાવી છે. જ્યારે સુરક્ષા નિષ્ણાત જાસિમ અલ-બહાદલીનું કહેવું છે કે અમેરિકન સૈનિકો હટવાથી તેહરાન સામે જે એક સંતુલન બનેલું હતું તે પૂરું થઈ જશે, જેનાથી ઈરાન સમર્થિત અર્ધલશ્કરી જૂથોનો રાજકીય અને સુરક્ષા મામલામાં પ્રભાવ વધી શકે છે.
ઈરાકે છેલ્લા બે દાયકામાં વોશિંગ્ટન અને તેહરાન બંને સાથે સંબંધો જાળવી રાખ્યા, પણ તેનું પરિણામ એ આવ્યું કે ઈરાક ઘણીવાર બંને દેશો વચ્ચે પ્રોક્સી યુદ્ધનું મેદાન બની ગયું. 2020માં બગદાદ એરપોર્ટ પર થયેલા અમેરિકન હુમલામાં ઈરાની કમાન્ડર કાસિમ સુલેમાની માર્યા ગયા હતા, જ્યારે ઈરાન સમર્થિત જૂથોએ અનેક વખત અમેરિકન ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યા હતા. હવે અમેરિકન સેનાની પૂર્ણ વાપસી બાદ મધ્ય-પૂર્વની ભૂ-રાજનીતિમાં નવો વળાંક આવવાની સંભાવના છે.