આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઉછાળો આવ્યો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ 110 ડૉલર પ્રતિ બેરલની નજીક પહોંચ્યો છે, જ્યારે વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડ 101.40 ડૉલર પ્રતિ બેરલ થયો છે. ભાવ વધવાનું મુખ્ય કારણ અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચેનો સંઘર્ષ અને ખાડી વિસ્તારમાં જહાજો પર થયેલા હુમલા છે, જેને કારણે પુરવઠા અંગે ચિંતા વધી છે.
આ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવા માટે અમેરિકાએ પોતાના કટોકટીના ક્રૂડ ભંડારમાંથી 1.7 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ કંપનીઓને આપવાની યોજના બનાવી છે. આ યોજના હેઠળ કંપનીઓને અત્યારે ક્રૂડ મળશે, પરંતુ નક્કી કરેલી શરતો અનુસાર તેમણે ભવિષ્યમાં ક્રૂડ પરત આપવું પડશે. આનો હેતુ બજારમાં ક્રૂડની ઉપલબ્ધતા વધારીને ભાવ પરનું દબાણ ઘટાડવાનો છે.
અમેરિકાના ઊર્જા વિભાગે નવી ક્રૂડ-એક્સચેંજ યોજના માટે કંપનીઓ પાસેથી દરખાસ્તો મંગાવી છે. અગાઉની યોજનામાં કંપનીઓનો પ્રતિસાદ મર્યાદિત રહ્યો હતો, કારણ કે ઉધાર લીધેલા ક્રૂડ સામે 24 ટકા સુધી વધારાનું ક્રૂડ પરત આપવાની શરત હતી. માર્ચમાં અમેરિકાએ આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા એજન્સીના આશરે 30 સભ્ય દેશોની સંયુક્ત યોજનાના ભાગરૂપે પોતાના ભંડારમાંથી 17.2 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઉપલબ્ધ કરાવવાનું વચન આપ્યું હતું. આ પહેલ હેઠળ વિવિધ દેશોના કટોકટીના ભંડારમાંથી કુલ 40 કરોડ બેરલ ક્રૂડ બજારમાં લાવવાનું લક્ષ્ય હતું. જોકે, જૂનમાં કંપનીઓએ અગાઉની અમેરિકી યોજનામાંથી માત્ર આશરે 5 લાખ બેરલ ક્રૂડ લેવાની તૈયારી દર્શાવી હતી.
ક્રૂડની ઉપલબ્ધતા વધારવા માટે અમેરિકા રશિયન ડીઝલની નિકાસને મંજૂરી આપવાની દિશામાં પણ આગળ વધ્યું છે. આપેલી વિગતો પ્રમાણે, શરૂઆતમાં આશરે 3 લાખ ટન ડીઝલ બજારમાં ઉપલબ્ધ થવાની શક્યતા છે. બીજી તરફ, G7 દેશોએ ચાર મહિનામાં આશરે 10 કરોડ બેરલ ક્રૂડ બજારમાં લાવવાની યોજના જાહેર કરી છે.
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું ક્રૂડ ઓઇલ આયાત કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ વધે તો આયાત ખર્ચમાં વધારો થાય છે. અમેરિકાની યોજના અને અન્ય દેશોનાં પગલાંથી પુરવઠો વધે અને ભાવ ઘટે તો ભારતને પણ રાહત મળી શકે છે. જોકે, આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ ઘટે એટલે ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ તરત સસ્તું થશે એવું જરૂરી નથી. સ્થાનિક ભાવ પર રૂપિયાની ડૉલર સામેની કિંમત, ક્રૂડ કંપનીઓનો ખર્ચ અને કેન્દ્ર તથા રાજ્ય સરકારોના કરની પણ અસર પડે છે. આથી ભારતીય ગ્રાહકોને કેટલી રાહત મળશે તે વૈશ્વિક બજારમાં ભાવ કેટલા ઘટે છે અને કેટલો સમય નીચા રહે છે તેના પર નિર્ભર રહેશે.