ચીનમાં અમેરિકાના રાજદૂત ડેવિડ પરડ્યૂએ ફોક્સ ન્યૂઝને આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે અમેરિકા ચીનને હથિયારો વેચે છે. આ નિવેદનથી વિવાદ ઊભો થયો. અમેરિકી સરકારે તરત જ સ્પષ્ટતા કરી કે ચીનને હથિયારો વેચવા પર કડક પ્રતિબંધ છે. પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ આ વાતને નકારી.
બીજી તરફ, ભારતમાં રશિયાના રાજદૂત ડેનિસ અલિપોવે કહ્યું કે અમેરિકા ભારતને ચીનની જેમ મહાસત્તા નહીં બનવા દે. અમેરિકાએ આ ટિપ્પણીને ફ્રોઈડિયન સ્લિપ ગણાવી, એટલે કે અજાણતાં બોલાઈ ગયેલી સાચી વાત.
આ બંને નિવેદનો પરસ્પર વિરોધાભાસી લાગે છે. એક બાજુ અમેરિકા ચીનને ટેક્નોલોજી આપવાની ના પાડે છે, બીજી બાજુ તે ભારતને મિત્ર કહે છે પણ તેની વધતી શક્તિથી ડરે છે. શું અમેરિકા ખરેખર ચીનને હથિયારો વેચે છે? આ સમજવા માટે ઇતિહાસ અને આંકડા જોવા પડે.
1989માં ચીનના બેજિંગમાં તિયાનઆનમેન સ્ક્વેર પર થયેલા હત્યાકાંડ બાદ અમેરિકાએ ચીન પર હથિયારોના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો, જેને આર્મ્સ એમ્બાર્ગો કહેવાય છે. તે સમયે હથિયારો એટલે બંદૂક, બોમ્બ, મિસાઈલ. પણ આજે ડ્યુઅલ યુઝ ટેક્નોલોજીનો જમાનો છે, જેમાં સેમિકન્ડક્ટર, ચિપ્સ, સેન્સર્સ અને AI પણ યુદ્ધમાં વપરાય છે. અમેરિકા ચીનને આવી ટેક્નોલોજી મોકલે છે, જેનો ચીન પોતાના આધુનિક હથિયારો બનાવવા ઉપયોગ કરે છે. એટલે અમેરિકાએ ચીની ચિપ પર પ્રતિબંધ મૂક્યા છે. ડેવિડ પરડ્યૂની વાત આ ડ્યુઅલ યુઝ ટેક્નોલોજીને લગતી હોઈ શકે.
સ્વીડનની આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા SIPRIના આંકડા દર્શાવે છે કે હથિયારોની નિકાસમાં અમેરિકા નંબર વન છે. વૈશ્વિક હથિયારોના વેચાણમાં 42% હિસ્સો અમેરિકાનો છે, જ્યારે ચીન 5.6% સાથે પાંચમા સ્થાને છે. ડિફેન્સ બજેટમાં અમેરિકા દર વર્ષે 921 બિલિયન ડોલર ખર્ચે છે, જ્યારે ચીન 336 બિલિયન ડોલર. આ દર્શાવે છે કે હથિયારોની બાબતમાં બંને વચ્ચે કોઈ સ્પષ્ટ હરીફાઈ નથી.
આમ, અમેરિકા ચીનને હથિયારો વેચે છે તેવો દાવો ડ્યુઅલ યુઝ ટેક્નોલોજીના સંદર્ભમાં સમજી શકાય, પણ સંપૂર્ણ હથિયારોના વેચાણ તરીકે નહીં. રશિયાના રાજદૂતનું નિવેદન ભારત-અમેરિકા સંબંધોમાં ચિંતાનો વિષય બની શકે. ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોમાં સત્ય અને પુરાવા પર ધ્યાન આપવું જોઈએ.