તમે દુકાનમાં ગયા, શાકભાજી ખરીદ્યા કે મોલમાંથી કપડાં લીધાં અને બિલ ₹2,000થી વધુ થયું. હવે આ પેમેન્ટ UPIથી કરશો તો તેના પર 0.4% ચાર્જ લાગશે. નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI)એ આ અંગે નવી જાહેરાત કરી છે, જે 15 ઓક્ટોબરથી અમલમાં આવશે. આ નિર્ણયને લઈને ગ્રાહકો અને વેપારીઓમાં ઘણી ચર્ચા થઈ રહી છે. ચાલો સમજીએ કે આ ચાર્જ શું છે અને તેની અસર કોના પર પડશે.
₹2,001ના પેમેન્ટ પર ચાર્જ કેટલો?
ધારો કે તમારું બિલ ₹2,001 છે. આ રકમના 0.4% લેખે ગણતરી કરીએ તો (2001 × 0.4 ÷ 100) = ₹8.004 થાય. એટલે કે ₹2,001ના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર લગભગ ₹8નો વધારાનો ખર્ચ થશે. આ ચાર્જ ફક્ત ₹2,000થી વધુની રકમના વેપારી પેમેન્ટ પર જ લાગુ પડશે. મિત્રો કે પરિવારને પૈસા મોકલવા પર કોઈ ચાર્જ લાગશે નહીં.
શું ગ્રાહકોએ આ ચાર્જ ચૂકવવો પડશે?
ના. આ ચાર્જ ગ્રાહકોએ સીધો ચૂકવવાનો નથી. સરકારે આ ફી મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) તરીકે લાગુ કરી છે, એટલે કે આ રકમ ફક્ત વેપારીઓએ ચૂકવવાની રહેશે. જો કે, શક્ય છે કે કેટલાક વેપારીઓ પોતાનો નફો બચાવવા માટે ગ્રાહકો પાસે રોકડની માંગણી કરે અથવા વ્યક્તિગત ધોરણે આ ફીનો બોજ ગ્રાહક પર નાખવાનો પ્રયાસ કરે. પણ સરકારના નિયમમાં ગ્રાહક પાસેથી આ ફી વસૂલવાની મંજૂરી નથી.
નાના વેપારીઓને રાહત
રસ્તા પર શાકભાજી વેચતા ફેરિયાઓ, લારીવાળાઓ કે નાના દુકાનદારોએ ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. તેઓ સામાન્ય રીતે આટલા મોટા વ્યવહારો કરતા નથી, તેથી તેમને આ ફીમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે.
સરકારે આ નિર્ણય કેમ લીધો?
દેશમાં દર મહિને અબજો રૂપિયાના UPI વ્યવહારો થાય છે. આ વિશાળ નેટવર્કને ચલાવવું મફત નથી. NPCI અનુસાર, દેશભરના UPI સર્વર્સની જાળવણી અને અપડેટનો ખર્ચ, ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમને સાયબર છેતરપિંડીથી સુરક્ષિત રાખવાની ટેકનોલોજી અને આખા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પાછળ વાર્ષિક અંદાજે ₹20,000 કરોડનો ખર્ચ થાય છે. આ ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે આ શુલ્ક લાગુ કરવામાં આવ્યું છે.
મુખ્ય પ્રશ્નોના જવાબ
1. નવો UPI ચાર્જ ક્યારથી લાગુ થશે?
NPCIની સત્તાવાર માહિતી મુજબ, 15 ઓક્ટોબરથી.
2. કેટલા રૂપિયાથી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન પર ચાર્જ લાગશે?
ફક્ત ₹2,000થી વધુની રકમના વેપારી પેમેન્ટ પર 0.4% ફી લાગુ પડશે. મિત્રો કે પરિવારને પૈસા મોકલવા પર કોઈ ચાર્જ નહીં.
3. શું રસ્તા પરના ફેરિયાઓને પણ આ ચાર્જ આપવો પડશે?
ના, નાના વ્યવસાયો અને શેરી વિક્રેતાઓને આ ચાર્જમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે.