નવી દિલ્હી: યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR)ના નવા નિયમો 15 ઑક્ટોબર 2026થી લાગુ થઈ રહ્યા છે. નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઑફ ઇન્ડિયા (NPCI) અને સરકારના નવા ફ્રેમવર્ક હેઠળ આ નિયમો લાગુ થશે. આવામાં ઘણા રિટેલ રોકાણકારોના મનમાં પ્રશ્ન થાય છે કે શું મ્યુચ્યુઅલ ફંડની SIP, શેરબજારના ટ્રેડિંગ અકાઉન્ટમાં પૈસા જમા કરાવવા કે FD કરાવવી મોંઘી થઈ જશે? શું બેંકો કે કંપનીઓ ગ્રાહકો પાસેથી અલગથી UPI ચાર્જ વસૂલશે? ચાલો, 11 સવાલ-જવાબ દ્વારા સમજીએ.
સવાલ: UPIના નવા MDR નિયમો શું છે અને ક્યારથી લાગુ થશે?
જવાબ: નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઑફ ઇન્ડિયા (NPCI) અને સરકારના નવા ફ્રેમવર્ક હેઠળ 15 ઑક્ટોબર 2026થી UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર નવા MDR નિયમો લાગુ થશે. તેના હેઠળ પર્સન-ટુ-પર્સન (P2P) અને ₹2,000 સુધીની મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર કોઈ MDR લાગશે નહીં. જોકે, ₹2,000થી વધુની પસંદગીની મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર 0.4% અને કેપિટલ માર્કેટ- મ્યુચ્યુઅલ ફંડ, શેરબજાર વગેરેના ટ્રાન્ઝેક્શન પર 0.02% (મહત્તમ ₹300)નો રાહતદર MDR નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.
સવાલ: શું મારા મ્યુચ્યુઅલ ફંડની માસિક SIP મોંઘી થઈ જશે?
જવાબ: નહીં. જો તમારી SIP 'UPI AutoPay' અથવા ઑટોમેટેડ રિકરિંગ મૅન્ડેટથી ચાલી રહી છે, તો તેના પર કોઈ અસર નહીં પડે. બજાજકેપિટલના સંયુક્ત ચેરમેન અને એમડી સંજીવ બજાજના જણાવ્યા અનુસાર, રિકરિંગ મૅન્ડેટ્સ એટલે કે આપમેળે કપાતી ચુકવણીઓને આ નવા MDR નિયમમાંથી બહાર રાખવામાં આવી છે. તેથી ગ્રો, ઝેરોધા કૉઇન અથવા ET મની જેવા પ્લેટફોર્મ્સ મારફતે થતી તમારી SIPની રકમ અને આવર્તનમાં કોઈ ફેરફાર નહીં થાય.
સવાલ: ઑટોમેટિક SIP અને લમ્પ-સમ UPI પેમેન્ટમાં શું તફાવત છે?
જવાબ: આનંદ રાઠી વેલ્થના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર મુકેશ કુમાવત અનુસાર, જો તમે UPI AutoPay દ્વારા ₹5,000ની માસિક SIP કરો છો, તો તે સંપૂર્ણપણે MDR મુક્ત છે. પરંતુ જો તમે એ જ મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં મેન્યુઅલી એક જ વખત ₹10,000નું લમ્પ-સમ એટલે કે એકમુષ્ટ રોકાણ કરો છો, તો તે ટ્રાન્ઝૅક્શન 0.02%વાળા કૅપિટલ-માર્કેટ MDRના દાયરામાં આવશે.
સવાલ: જો હું ₹1 લાખનું લમ્પ-સમ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ રોકાણ કરું, તો કેટલું MDR બનશે?
જવાબ: 0.02%ના દરે ₹1 લાખના રોકાણ પર કુલ MDR ₹20 થશે (₹1,00,000 × 0.02% = ₹20).
સવાલ: શું આ ₹20નો ચાર્જ સીધો મારા ખિસ્સામાંથી કપાશે?
જવાબ: નહીં, આ ચાર્જ સીધો ગ્રાહક (રોકાણકાર) પાસેથી લઈ શકાતો નથી. સરકાર અને RBIના નિયમો અનુસાર, MDRની ચુકવણી પેમેન્ટ સ્વીકારતી કંપની (AMC અથવા પ્લેટફોર્મ)એ કરવાની હોય છે. બેંકો અને UPI એપ્સને કડક સૂચનાઓ છે કે તેઓ વેપારીઓ અથવા પ્લેટફોર્મ્સને આ ચાર્જ ગ્રાહકો પર નાખવાની મંજૂરી ન આપે.
સવાલ: શેર ખરીદવા માટે ટ્રેડિંગ અકાઉન્ટમાં UPIથી પૈસા ટ્રાન્સફર કરવા પર શું ચાર્જ લાગશે?
જવાબ: જ્યારે તમે ટ્રેડિંગ અકાઉન્ટમાં પૈસા ઉમેરો છો, ત્યારે તેને કેપિટલ માર્કેટ ટ્રાન્ઝેક્શન માનવામાં આવે છે અને તેના પર 0.02% MDR લાગુ પડે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ₹50,000 ટ્રાન્સફર કરવા પર ₹10નો MDR થશે. સરાફ એન્ડ પાર્ટનર્સના સિનિયર પાર્ટનર વૈભવ કક્કડના જણાવ્યા મુજબ, આ ચાર્જ ફંડ ટ્રાન્સફર કરવા પર લાગે છે. એક વખત વૉલેટ અથવા ટ્રેડિંગ અકાઉન્ટમાં પૈસા આવી જાય પછી શેર અથવા ETF ખરીદવા પર અલગથી કોઈ UPI MDR લાગશે નહીં.
સવાલ: આ નિયમથી સ્ટોક બ્રોકર્સ શા માટે ચિંતિત છે?
જવાબ: ઝેરોધાના સહ-સ્થાપક અને CEO નિતિન કામથે સોશિયલ મીડિયા પર ચિંતા વ્યક્ત કરી કે બ્રોકર્સ માટે સમસ્યા એ છે કે ગ્રાહકના પૈસા ટ્રાન્સફર કર્યા પછી તે ટ્રેડ (ખરીદ-વેચાણ) કરશે જ એવું જરૂરી નથી. બ્રોકરને પૈસા મળતાની સાથે જ પેમેન્ટ કોસ્ટ એટલે કે MDR ચૂકવવો પડશે, ભલે પૈસા ટ્રેડિંગ અકાઉન્ટમાં વણવપરાયેલા પડ્યા રહે. OneBancના સ્થાપક વિભોર ગોયલનું કહેવું છે કે જે સક્રિય ટ્રેડર્સ દિવસમાં ઘણી વખત પૈસા ટ્રાન્સફર કરે છે, તેમના કારણે બ્રોકર્સનો ખર્ચ ઘણો વધી જશે.
સવાલ: UPIથી ETF ખરીદવા પર કેટલો MDR કપાશે?
જવાબ: ETF શેર બજારમાં ટ્રેડ થાય છે. જો ટ્રેડિંગ અકાઉન્ટમાં પહેલેથી બેલેન્સ હાજર હોય, તો ખરીદી પર કોઈ MDR લાગશે નહીં. પરંતુ જો સીધા UPI દ્વારા ટ્રાન્સફર કરીને ETF ખરીદવામાં આવે, તો 0.02% MDR લાગશે.
(નોંધ: ₹15 લાખ અથવા તેનાથી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન પર ₹300ની મહત્તમ કૅપ લાગુ થાય છે.)
સવાલ: ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ કરાવવા પર UPIના નિયમોની શું અસર થશે?
જવાબ: જો તમે તમારી બેંકની એપમાંથી સીધી FD ખોલો છો, તો તે બેંકનું આંતરિક ટ્રાન્સફર હોય છે અને તેના પર કોઈ MDR લાગુ પડતો નથી. પરંતુ જો તમે UPI દ્વારા પૈસા ટ્રાન્સફર કરીને FD કરાવો છો, તો તે કેપિટલ માર્કેટ ટ્રાન્ઝેક્શન ગણાશે અને 0.02% MDR લાગશે. જોકે, આ ચાર્જ પણ ગ્રાહક પાસેથી સીધો લેવામાં આવશે નહીં.