નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI)એ મંગળવારે એક નોટિફિકેશન બહાર પાડીને જાહેર કર્યું છે કે 15 ઓક્ટોબરથી ₹2,000થી વધુના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર MDR (મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ) ચાર્જ લાગુ થશે. આ જાહેરાત બાદ વેપારીઓ અને વ્યાવસાયિક વર્ગમાં ચિંતા ફેલાઈ છે. આ સંદર્ભમાં ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)એ તેના સત્તાવાર X (અગાઉ ટ્વિટર) એકાઉન્ટ પર એક પોસ્ટ શેર કરીને આ ચાર્જ કેમ જરૂરી છે તે સમજાવ્યું છે.
RBIએ જણાવ્યું કે ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમની લાંબા ગાળાની ટકાઉપણું જાળવવા માટે આ નિર્ણય મહત્વપૂર્ણ છે. MDRમાંથી મળતી આવક UPIના માળખાગત સુવિધાઓ, ટેકનોલોજી અને પેમેન્ટ નેટવર્કમાં સતત રોકાણને ટેકો આપશે. RBIએ કહ્યું કે આ વ્યવસ્થા UPIને દેશભરમાં વધુ સ્થળોએ પહોંચાડવામાં, નવા ગ્રાહકો અને વેપારીઓને જોડવામાં તથા વ્યવહારોની સંખ્યા વધારવામાં મદદ કરશે. ઉપરાંત, UPIમાં નવી સુવિધાઓ અને ટેકનોલોજીના વિકાસ માટે રોકાણને પ્રોત્સાહન મળશે.
RBIએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે UPIનો ઉપયોગ કરતા ગ્રાહકો પાસેથી કોઈ ફી લેવામાં આવશે નહીં. એટલે કે વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ (P2P) અને વ્યક્તિ-થી-વેપારી (P2M) બંને પ્રકારની UPI ચુકવણી ગ્રાહકો માટે મફત રહશે. ₹2,000થી ઓછી કિંમતના P2M UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પણ વેપારીઓ માટે મફત રહશે. જોકે, ₹2,000થી વધુના કેટલાક P2M ટ્રાન્ઝેક્શન પર વેપારીઓ પાસેથી MDR વસૂલવામાં આવી શકે છે.
RBIએ વધુમાં જણાવ્યું કે MDRમાંથી મળતી રકમ UPI ઇકોસિસ્ટમમાં સામેલ વિવિધ પક્ષો વચ્ચે વાજબી રીતે વહેંચવામાં આવશે. આનાથી ચુકવણી પ્રણાલીમાં વપરાતી ટેકનોલોજી અને માળખાગત સુવિધાઓને સુધારવામાં સતત રોકાણ શક્ય બનશે. તેનાથી દુકાનો અને વ્યવસાયોમાં UPI સ્વીકૃતિનો વિસ્તાર થશે, નવા નેટવર્ક બનશે અને ડિજિટલ ચુકવણીઓ વધુ લોકો સુધી પહોંચશે તેવી અપેક્ષા છે.
RBIએ કહ્યું કે તેનો ઉદ્દેશ્ય UPI સુરક્ષિત, સરળ, સસ્તું અને બધા માટે સુલભ રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. ભારતની ડિજિટલ ચુકવણી પ્રણાલીના મજબૂત અને ટકાઉ લાંબા ગાળાના પ્રદર્શનને જાળવી રાખવું જરૂરી છે. તેથી નવા MDR નિયમો હોવા છતાં UPI પેમેન્ટ ગ્રાહકો માટે મફત રહશે, જ્યારે વેપારીઓ ચોક્કસ ઊંચા મૂલ્યના મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન માટે ફી ચૂકવશે.
ટૂંકમાં, 15 ઓક્ટોબરથી ₹2,000થી વધુના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર MDR ચાર્જ વસૂલાશે, જે મુખ્યત્વે વેપારીઓને લાગુ પડશે. ગ્રાહકો માટે P2P અને P2M બંને પ્રકારની ચુકવણી પર કોઈ ફી લાગશે નહીં. ₹2,000થી ઓછી કિંમતના P2M ટ્રાન્ઝેક્શન વેપારીઓ માટે મફત રહશે, જ્યારે ₹2,000થી વધુના કેટલાક P2M ટ્રાન્ઝેક્શન પર વેપારીઓ પાસેથી MDR વસૂલવામાં આવી શકે છે.