નેશનલ પેમેન્ટ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI)એ 15 ઓક્ટોબર 2026થી 2,000 રૂપિયાથી વધારેના મર્ચેન્ટ ટ્રાન્જેક્શન પર 0.4% મર્ચેન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લાગુ કરવાની જાહેરાત કરી છે. આ નિર્ણય પછી એક સવાલ ચર્ચામાં છે: શું વિદેશ પ્રવાસ દરમિયાન UPIથી ચુકવણી કરવી પણ મોંઘી થશે?
હાલમાં NPCIની આંતરરાષ્ટ્રીય શાખા NIPL (NPCI International Payments Limited) હેઠળ UPI સેવા 11 દેશોમાં કાર્યરત છે. તેમાં ફ્રાન્સ, સિંગાપોર, સંયુક્ત આરબ અમીરાત, કતાર, ગ્રીસ, નેપાળ, ભૂતાન, શ્રીલંકા, માલદીવ, કંબોડિયા અને મોરેશિયસનો સમાવેશ થાય છે.
નાણાકીય બાબતોના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે UPI ટ્રાન્જેક્શન ક્રોસ બોર્ડર ફોરેક્સ નિયમો અને વિદેશી પાર્ટનર બેંકો સાથે થયેલા કરારના આધારે ચાલે છે. ભારતમાં લાગુ થતો 0.4% MDR દેશમાં નોંધાયેલા વેપારીઓ (P2M) પર જ લાગુ પડે છે.
એટલે કે, વિદેશમાં UPIથી ચુકવણી કરતા ભારતીય પ્રવાસીઓ પર આ સ્થાનિક MDR ફીનો બોજ નહીં પડે. તેમની આંતરરાષ્ટ્રીય ડિજિટલ ચુકવણી પહેલાંની જેમ જ પારદર્શક અને સરળ રહેશે.
NPCI અને નાણા મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સામાન્ય ગ્રાહકો માટે UPI સેવા સંપૂર્ણપણે મફત રહેશે. ભારતમાં ચા ખરીદો કે ફ્રાન્સમાં પેસ્ટ્રી, ગ્રાહક પર કોઈ સીધો UPI ચાર્જ લાગશે નહીં.
વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ (P2P) પૈસા ટ્રાન્સફર પર પણ શૂન્ય ચાર્જની વ્યવસ્થા ચાલુ રહેશે. નવો 0.4% MDR માત્ર ભારતમાં નોંધાયેલા વેપારીઓને લાગુ પડે છે. વિદેશમાં UPI સ્વીકારતા આઉટલેટ્સ આંતરરાષ્ટ્રીય ચલણ વિનિમય દર અને NIPLની વિદેશી પાર્ટનર બેંકોના નિયમો પ્રમાણે કામ કરે છે. ભારતીય MDR નિયમોનો વિદેશમાં વેપારી ચુકવણી પર કોઈ વધારાનો બોજ લાગતો નથી.
વિદેશમાં UPI કેવી રીતે કામ કરે છે? જ્યારે કોઈ ભારતીય યુઝર સિંગાપોરના ચાંગી એરપોર્ટ કે ફ્રાન્સના એફિલ ટાવર પાસે UPI ક્યુઆર કોડ સ્કેન કરે છે, ત્યારે તેના ભારતીય બેંક ખાતામાંથી સીધા જ ભારતીય રૂપિયામાં રકમ કપાય છે.
ભારતમાં 2,000 રૂપિયાથી વધુના ‘ક્લિક-એન્ડ-પે’ UPI વ્યવહારો પર વેપારી ચુકવણીમાં નાનો ચાર્જ લાગશે, પણ વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ વ્યવહારો પર કોઈ ચાર્જ રહેશે નહીં. નવું MDR માળખું 15 ઓક્ટોબરથી અમલમાં આવશે.
વિદેશમાં UPI વાપરતા પ્રવાસીઓ અને ત્યાં રહેતા ભારતીયો (NRI)ને નવા MDR નિયમોની ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. તેમની આંતરરાષ્ટ્રીય ડિજિટલ ચુકવણી પહેલાંની જેમ સુરક્ષિત અને મફત રહેશે.