આજે નાની-મોટી દરેક ખરીદીમાં આપણે UPIનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. પણ ક્યારેય દુકાનદારે UPIથી પેમેન્ટ કરવા બદલ વધારાના પૈસા માંગ્યા છે? MDR નિયમ અને 2000 રૂપિયાથી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શનને લઈને ઘણીવાર દુકાનદારો ગ્રાહકો પાસેથી વધારાનો ચાર્જ વસૂલવાની કોશિશ કરે છે. એવામાં સવાલ એ થાય છે કે, શું દુકાનદાર કાયદેસર રીતે તમારી પાસે આવા પૈસા માગી શકે?
UPI ભારતમાં ચૂકવણી માટે સૌથી વધુ વપરાતું માધ્યમ બની ગયું છે. ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શનને પ્રોત્સાહન આપવા સરકાર અને નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI) એ કેટલાક નિયમો બનાવ્યા છે. મર્ચન્ટ સાઈડ ચાર્જ, જેમાં મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) પણ સામેલ છે, તે વેપારીએ પોતે ઉઠાવવાનો હોય છે અને પોતાની બેંક કે પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઈડરને ચૂકવવાનો હોય છે.
₹2000થી વધુના મોટા મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન માટે નિયમો હેઠળ 0.4%નો MDR લાગુ થઈ શકે છે. કેટલાક ગ્રાહકોને એવા દુકાનદારો મળે છે, જે UPI ચૂકવણી સ્વીકારવા માટે વધારાની રકમ માંગે છે. તો શું વેપારી કાયદેસર રીતે આ ચાર્જ ગ્રાહક પર નાખી શકે? જવાબ છે – ના. જો આવું થાય, તો તમે ફરિયાદ કરી શકો છો.
દુકાનદાર વધારાના પૈસા માંગે તો શું કરવું?
જો દુકાનદાર કહે કે UPI વાપરવા બદલ વધારાના પૈસા આપવા પડશે, તો તમે સ્પષ્ટ કહી શકો છો કે ડિજિટલ પેમેન્ટ માટે અલગ ચાર્જ આપવા માંગતા નથી. ઉદાહરણ તરીકે, જો પ્રોડક્ટની કિંમત ₹500 છે, તો મર્ચન્ટે તમારી પાસે ₹505 ન માંગવા જોઈએ, કારણ કે ₹5નો વધારાનો UPI ચાર્જ બતાવવામાં આવે છે. જો મર્ચન્ટ વધારાના પૈસા વગર પેમેન્ટ લેવાની ના પાડે, તો તમે ટ્રાન્ઝેક્શન પૂરું ન કરવાનો નિર્ણય લઈ શકો છો અને જરૂર પડે તો સંબંધિત અધિકારીઓને ફરિયાદ કરી શકો છો.
NPCIમાં ફરિયાદ કેવી રીતે કરવી?
ગ્રાહક NPCIની ફરિયાદ સિસ્ટમ દ્વારા UPI ટ્રાન્ઝેક્શન સંબંધિત ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે. NPCIની સત્તાવાર વેબસાઈટ પર UPI ફરિયાદનો વિકલ્પ પસંદ કરીને ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે. મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન માટે ગ્રાહક પર્સન ટૂ મર્ચન્ટ (P2M) કેટેગરી પસંદ કરીને મર્ચન્ટે લાદેલા વધારાના ચાર્જ સંબંધિત ફરિયાદનો પ્રકાર પસંદ કરી શકે છે.
ફરિયાદ કરતી વખતે ટ્રાન્ઝેક્શન સાથે જોડાયેલી જરૂરી માહિતી, જેમ કે મર્ચન્ટની માહિતી અને પેમેન્ટની વિગતો આપવી જોઈએ. પેમેન્ટની રસીદ, બિલ અને ટ્રાન્ઝેક્શનના સ્ક્રીનશોટ રાખવાથી શું થયું હતું તે સાબિત કરવામાં મદદ મળે છે.
UPI એપ દ્વારા ફરિયાદ
બીજો વિકલ્પ એ છે કે જે UPI એપથી પેમેન્ટ કર્યું છે તેના દ્વારા સમસ્યાની રિપોર્ટ કરવી. ગૂગલ પે, ફોનપે અને પેટીએમ જેવી એપ્સ સામાન્ય રીતે હેલ્પ કે ટ્રાન્ઝેક્શન સપોર્ટના વિકલ્પો આપે છે. તમારી પેમેન્ટ હિસ્ટ્રીમાંથી સંબંધિત ટ્રાન્ઝેક્શન ખોલો અને ત્યાં આપેલા હેલ્પ કે ડિસ્પ્યુટ વિકલ્પને જુઓ. પેમેન્ટની વિગતો અને ટ્રાન્ઝેક્શન ID સુરક્ષિત રાખો, કારણ કે ફરિયાદ કરતી વખતે તેની જરૂર પડી શકે છે.
બેંકનો સંપર્ક પણ કરી શકો
જો લાગે કે ડિજિટલ પેમેન્ટમાં ખોટો ચાર્જ લાદવામાં આવ્યો છે, તો તમે તમારી બેંકનો સંપર્ક કરી શકો છો. બેંકની કસ્ટમર કેર સર્વિસ તમને યોગ્ય ફરિયાદ કે વિવાદ પ્રક્રિયા વિશે માહિતી આપશે. સંપર્ક કરતી વખતે ટ્રાન્ઝેક્શન ID, પેમેન્ટની તારીખ, રકમ અને મર્ચન્ટની માહિતી સાથે રાખો.
બિલમાં ફરજિયાત ચાર્જ ઉમેર્યો હોય તો?
જો કોઈ મર્ચન્ટ બળજબરીથી બિલમાં UPI સંબંધિત વધારાની રકમ ઉમેરે છે, તો ગ્રાહક નેશનલ કન્ઝ્યુમર હેલ્પલાઈનનો સંપર્ક કરી શકે છે. 1915 પર કૉલ કરીને અથવા ઓનલાઈન ફરિયાદ પ્રક્રિયા દ્વારા ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે. પરિસ્થિતિના આધારે, ફક્ત પેમેન્ટની પદ્ધતિ પસંદ કરવા બદલ વધારાની રકમ વસૂલવી એ ઉપભોક્તા સંરક્ષણનો મુદ્દો બની શકે છે.