નાણા મંત્રાલયે 14 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ 'પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ, 2007' હેઠળ એક જાહેરનામું બહાર પાડ્યું છે. આ જાહેરનામાથી એવી અફવાઓ ફેલાઈ છે કે ₹2000થી વધુના UPI પેમેન્ટ પર ચાર્જ લાગશે. જોકે, નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ગ્રાહકો પાસેથી કોઈ ચાર્જ લેવામાં આવશે નહીં.
કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ દાવો કર્યો છે કે અમેરિકાના દબાણ સામે મોદી સરકાર ઝૂકી રહી છે અને ₹2000થી વધુના UPI પેમેન્ટ પર ફી લાગી શકે છે. આ સમાચારે સામાન્ય માણસથી લઈને વેપારીઓમાં મૂંઝવણ ઊભી કરી છે. ચાલો, અફવાઓ પર વિશ્વાસ કર્યા વિના સરકારના નવા નિયમો અને તેની પાછળનું સત્ય સમજીએ.
નવો નિયમ શું છે?
સરકારના નવા જાહેરનામા મુજબ, હવે માત્ર બે પ્રકારની ડિજિટલ ચુકવણીઓ પર કોઈ ચાર્જ વસૂલી શકાશે નહીં:
- RuPay ડેબિટ કાર્ડથી કરવામાં આવતી ચુકવણીઓ
- ₹2000 સુધીના UPI વ્યવહારો
આનો અર્થ એ છે કે ₹2000થી વધુની UPI ચુકવણીઓ હવે કાયદેસર રીતે મફત હોવાના સુરક્ષા કવચની બહાર આવી ગઈ છે. આ પરિવર્તનની શરૂઆત ઓગસ્ટ 2026માં સંસદમાં પસાર થયેલા 'ટેક્સેશન એન્ડ અધર લોઝ (એમેન્ડમેન્ટ) એક્ટ, 2026'થી થઈ હતી, જેણે 2007ના કાયદામાં સુધારો કરીને સરકારને ડિજિટલ પેમેન્ટ પર ફી લાદવાની કે હટાવવાની સત્તા આપી છે.
શું તમારા બેંક ખાતામાંથી પૈસા કપાશે?
સૌથી મહત્ત્વનો પ્રશ્ન એ છે કે શું ગ્રાહકે આ ચાર્જ ચૂકવવો પડશે? નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ગ્રાહકો પાસેથી UPI ચુકવણી માટે કોઈ ચાર્જ લેવાશે નહીં. આ ઉપરાંત, વ્યક્તિથી વ્યક્તિ (P2P) નાણાં મોકલવા સંપૂર્ણપણે મફત રહેશે.
આ બાબતને બે ઉદાહરણથી સમજીએ:
ઉદાહરણ 1 (નાની ખરીદી): કરિયાણાની દુકાનમાં એક જ દિવસમાં તમે ત્રણ વાર ખરીદી કરી. પહેલાં ₹750, પછી ₹1400 અને છેલ્લે ₹1950નું પેમેન્ટ કર્યું. આ ત્રણેય વ્યવહારો ₹2000થી ઓછા છે. આથી તમારો કે દુકાનદારનો એક પણ રૂપિયો કપાશે નહીં.
ઉદાહરણ 2 (મોટી ખરીદી): તમે સાડીના શોરૂમમાંથી ₹5000ની સાડી ખરીદી અને UPIથી પેમેન્ટ કર્યું. આ રકમ ₹2000થી વધુ હોવા છતાં અત્યારે તમારા કે શોરૂમના માલિક પાસેથી કોઈ ફી લેવાશે નહીં. કારણ કે સરકારે માત્ર કાનૂની માર્ગ ખોલ્યો છે, હજુ સુધી ફી કેટલી લેવી તે NPCI (National Payments Corporation of India) સમિતિએ નક્કી કર્યું નથી.
ટૂંકમાં, આજે તમે ₹5000 કે ₹10000નું પેમેન્ટ કરો તો પણ તમારા ખાતામાંથી કોઈ ચાર્જ કપાશે નહીં.
₹2000ની મર્યાદા શા માટે?
મોટાભાગના ભારતીયો દૈનિક જીવનમાં કરિયાણું, શાકભાજી, ચા કે રિક્ષા ભાડા પાછળ ₹2000થી ઓછો જ ખર્ચ કરે છે. સરકારનો હેતુ એ છે કે સામાન્ય માણસના રોજિંદા વ્યવહારો પર કોઈ અસર ન પડે અને તેમને ઈ-સુરક્ષા મળતી રહે.
સરકાર શા માટે આ ફેરફાર લાવી રહી છે?
UPI 11 દેશોમાં કાર્યરત વિશ્વની સૌથી મોટી રીઅલ-ટાઇમ પેમેન્ટ સિસ્ટમ છે. ઓગસ્ટ 2026ના આંકડા મુજબ, એક જ મહિનામાં UPIના 2451 કરોડ વ્યવહારો થયા, જેનું મૂલ્ય ₹29.82 લાખ કરોડ હતું. દરરોજ સરેરાશ 79 કરોડ UPI લેણદેણ થાય છે. આટલી મોટી સિસ્ટમ ચલાવવા, સાયબર સુરક્ષા જાળવવા અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે પેમેન્ટ કંપનીઓને દર વર્ષે અંદાજે ₹20700 કરોડનો ખર્ચ થાય છે. તેની સામે સરકાર સબસિડી પેટે માત્ર ₹2000 કરોડ આપે છે. સિસ્ટમને ભવિષ્યમાં મજબૂત અને ટકાઉ બનાવવા માટે માત્ર સબસિડી પર નિર્ભર રહેવું યોગ્ય નથી, તેથી ફી લાગુ કરવાની ચર્ચા થઈ રહી છે.
નિષ્કર્ષ: હાલમાં ₹2000થી વધુના UPI પેમેન્ટ પર ગ્રાહકોને કોઈ ચાર્જ લાગતો નથી. સરકારે ફક્ત કાનૂની માર્ગ ખોલ્યો છે, પરંતુ ફી લાગુ કરવાનો કોઈ નિર્ણય થયો નથી. ભવિષ્યમાં જો ફી લાગુ થશે, તો તે મોટા વેપારીઓ (વાર્ષિક ટર્નઓવર ₹1-1.5 કરોડથી વધુ) પર MDR તરીકે લાગુ પડી શકે છે, ગ્રાહકો પર નહીં.