સુપ્રીમ કોર્ટ આજે, 28 સપ્ટેમ્બરે, UPI પેમેન્ટ પર ચાર્જ લેવાના નિર્ણય સામે દાખલ થયેલી જનહિત અરજી પર સુનાવણી કરશે. કેન્દ્ર સરકારે ₹2,000થી વધુની ચુકવણી પર 0.4% MDR (મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ) વસૂલવાનો નિર્ણય લીધો છે, જે 15 ઓક્ટોબરથી અમલમાં આવવાનો છે. આ ફી રદ કરવાની માંગ સાથે અરજી દાખલ કરવામાં આવી છે.
કોર્ટની કોઝ લિસ્ટ મુજબ, આ મામલાની સુનાવણી ચીફ જસ્ટિસ ઑફ ઈન્ડિયા (CJI) સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની ત્રણ જજોની બેંચ સમક્ષ થશે. વકીલ અંજન દત્તાએ આ જનહિત અરજી દાખલ કરી છે.
અરજીમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે કે સરકારે જનતા સાથે ચર્ચા કર્યા વિના અને કોઈ નક્કર નિયમ બનાવ્યા વિના જ ફી નક્કી કરી દીધી. ઉપરાંત, 'પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ, 2007'ની કલમ 10Aને પણ પડકારવામાં આવી છે. આરોપ છે કે આ જોગવાઈ સરકારને પોતાની મરજીથી નક્કી કરવાની છૂટ આપે છે કે કઈ ડિજિટલ પેમેન્ટ સેવા મફત રહેશે અને કઈ પર ચાર્જ લાગશે.
અરજીમાં રૂપે ડેબિટ કાર્ડ અને UPI વચ્ચેના ભેદભાવને ખોટો ઠેરવવામાં આવ્યો છે. જણાવાયું છે કે સરકારે રૂપે કાર્ડથી પેમેન્ટ પર 'ઝીરો-ચાર્જ' ચાલુ રાખ્યો છે, પણ UPIથી ₹2,000થી વધુની ચુકવણી પર ફી લગાવી છે. આને મનસ્વી નિર્ણય ગણાવતાં કહેવામાં આવ્યું છે કે તેનાથી ઓછા માર્જિન પર કામ કરતા નાના વેપારીઓ પર બોજ વધશે અને સામાન્ય ગ્રાહકો પર પણ અસર પડશે.
નવા નિયમોની વેપારીઓ પર શું અસર થશે તે સમજવું જરૂરી છે. જે વેપારીઓનું માસિક UPI કલેક્શન ₹1 લાખથી વધુ છે, તેમને ₹2,000થી મોટી દરેક ચુકવણી પર 0.4% MDR અને GST ચૂકવવું પડશે. જ્યારે જે દુકાનદારોની UPIથી થતી કુલ માસિક આવક ₹1 લાખ સુધી છે, તેમના માટે તમામ ટ્રાન્ઝેક્શન મફત રહેશે, ભલે ચુકવણી ₹2,000થી વધુ હોય. જો કોઈ નાનો વેપારી સતત 3 મહિના સુધી ₹1 લાખથી વધુની UPI ચુકવણી સ્વીકારે, તો બેંક તેને મોટા વેપારીઓમાં ગણશે અને ત્યારથી તેના પર પણ ચાર્જ લાગુ થશે. મોટા વેપારીઓને ₹2,000 કે તેથી ઓછી રકમની ચુકવણી પર કોઈ ફી ચૂકવવી પડશે નહીં. ₹75,000 કે તેથી વધુના પેમેન્ટ પર વધુમાં વધુ ₹300 અને GST જ લેવાશે. ₹2,000ની મર્યાદા દિવસભરના કુલ વેચાણ પર નહીં, પણ દરેક પેમેન્ટ (બિલ) માટે અલગથી લાગુ પડશે.
MDR એટલે એ ફી, જે દુકાનદાર કાર્ડ કે UPIથી પેમેન્ટ સ્વીકારવાની સુવિધા બદલ બેંક અને પેમેન્ટ કંપનીઓને આપે છે. આ ચાર્જ પેમેન્ટ સિસ્ટમ અને મશીનો ચલાવવાના ખર્ચ માટે લેવાય છે. ખાસ વાત એ છે કે આ ફી વેપારીએ ચૂકવવાની હોય છે, ગ્રાહક પાસેથી લેવાતી નથી.