નવી દિલ્હી: 15 ઓક્ટોબર 2026 થી UPI ના નિયમોમાં એક મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. આ નવો નિયમ મુખ્યત્વે વેપારીઓ (Merchants) સાથે જોડાયેલા પેમેન્ટ પર લાગુ થશે, જેને P2M (Person-to-Merchant) ટ્રાન્ઝેક્શન કહેવામાં આવે છે. જોકે, સામાન્ય ગ્રાહકોએ ગભરાવાની જરૂર નથી, કારણ કે સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ ચાર્જ સીધો ગ્રાહક પાસેથી વસૂલવામાં આવશે નહીં.
ઘણા લોકોના મનમાં પ્રશ્ન છે કે શું હવે દર વખતે UPI થી પેમેન્ટ કરવા પર વધારાના પૈસા ચૂકવવા પડશે? તો જવાબ છે – ના. નવો નિયમ ફક્ત ચોક્કસ પ્રકારના P2M ટ્રાન્ઝેક્શન પર લાગુ થશે. તેમાં પણ UPI AutoPay અને UPI Mandate દ્વારા થતા રિકરિંગ પેમેન્ટ્સને આ નિયમમાંથી મુક્ત રાખવામાં આવ્યા છે. એટલે કે, જો તમે દર મહિને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ SIP, ઈન્શ્યોરન્સ પ્રીમિયમ, OTT સબસ્ક્રિપ્શન કે વીજળી બિલ UPI AutoPay દ્વારા ભરો છો, તો તેના પર નવો MDR (Merchant Discount Rate) લાગશે નહીં.
NPCI ના નવા નિયમો અનુસાર, UPI Mandate અને AutoPay દ્વારા થતા નિયમિત પેમેન્ટ્સ પર નિર્ધારિત MDR લાગુ નહીં થાય. આનો અર્થ એ છે કે તમારા બેંક ખાતામાંથી SIP ની રકમ આપમેળે કપાતી રહેશે અને તેના પર કોઈ વધારાનો ચાર્જ નહીં લાગે.
જોકે, એક તફાવત સમજવો જરૂરી છે. જો તમે મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં એકસાથે (One-time) UPI પેમેન્ટ કરો છો, તો તે કેપિટલ માર્કેટ ટ્રાન્ઝેક્શનની શ્રેણીમાં આવી શકે છે. આવા એલિજિબલ ટ્રાન્ઝેક્શન માટે 0.02% MDR નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યો છે, જેની મહત્તમ સીમા પ્રતિ ટ્રાન્ઝેક્શન ₹300 છે.
ઈન્શ્યોરન્સ પ્રીમિયમને નવા UPI MDR ફ્રેમવર્કમાં અલગ કેટેગરીમાં રાખવામાં આવ્યું છે. ₹2,000 થી વધુના એલિજિબલ ઈન્શ્યોરન્સ પેમેન્ટ્સ પર 0.4% MDR ના બદલે ₹5 નો ફ્લેટ MDR લાગુ થશે. તેથી, જો તમે ₹50,000 નું ઈન્શ્યોરન્સ પ્રીમિયમ UPI થી ભરો છો, તો તેનો અર્થ એ નથી કે ₹200 નો MDR સીધો તમારા ખાતામાંથી કાપી લેવામાં આવશે.
15 ઓક્ટોબરથી એલિજિબલ રેગ્યુલર P2M UPI ટ્રાન્ઝેક્શનમાં ₹2,000 થી વધુના પેમેન્ટ પર 0.4% MDR લાગુ થશે. ₹75,000 કે તેથી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન પર આ ચાર્જ મહત્તમ ₹300 સુધી સીમિત રહેશે. જોકે, તમામ UPI ટ્રાન્ઝેક્શન આ નિયમના દાયરામાં નહીં આવે. પેમેન્ટનો પ્રકાર અને તે કઈ કેટેગરીમાં આવે છે, તે વધારે મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
જો Netflix જેવા OTT સબસ્ક્રિપ્શન, વીજળીનું બિલ, મોબાઈલ બિલ કે બીજા રિકરિંગ પેમેન્ટ્સ UPI AutoPay અથવા UPI Mandate થી આપમેળે કપાય છે, તો આ ઓટોમેટેડ રિકરિંગ પેમેન્ટ પર નિર્ધારિત MDR લાગુ નહીં થાય.
UPI યુઝર્સ માટે સૌથી જરૂરી વાત એ છે કે, ફક્ત પેમેન્ટ એમાઉન્ટ જોઈને નવા નિયમનો અંદાજો ન લગાવો. એ પણ જોવું જરૂરી છે કે પેમેન્ટ one-time UPI ટ્રાન્ઝેક્શન છે કે UPI AutoPay/Mandate દ્વારા રિકરિંગ પેમેન્ટ. મ્યુચ્યુઅલ ફંડ SIP અને બીજા AutoPay યુઝર્સ માટે આ જ સૌથી મોટો તફાવત છે. નવા નિયમો 15 ઓક્ટોબર 2026 થી લાગુ થશે.