સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ મૃત્યુદંડ પર વૈશ્વિક સ્તરે મોકૂફી માટેનો ઠરાવ પસાર કર્યો છે. શુક્રવાર, 13 નવેમ્બર, 2026ના રોજ યોજાયેલા મતદાનમાં 133 દેશોએ આ પ્રસ્તાવને ટેકો આપ્યો, જ્યારે 33 દેશોએ વિરોધ કર્યો અને 16 દેશો ગેરહાજર રહ્યા. આ ઠરાવ મેક્સિકો દ્વારા રજૂ કરાયો હતો. તેનો હેતુ દેશોને ફાંસીની સજા અટકાવવા અને મૃત્યુદંડ નાબૂદ કરવા વિનંતી કરવાનો છે. જોકે, આ ઠરાવ કાયદેસર રીતે બંધનકર્તા નથી, એટલે કે સભ્ય દેશો તેનું પાલન કરવા બંધાયેલા નથી.
મતદાનમાં ભારત, અમેરિકા, ચીન, પાકિસ્તાન, જાપાન, ઈરાન, ઇરાક અને સાઉદી અરેબિયા સહિત 33 દેશોએ ઠરાવની વિરુદ્ધ મતદાન કર્યું. ભારતે દલીલ કરી કે દરેક સાર્વભૌમ રાષ્ટ્રને પોતાની કાનૂની વ્યવસ્થા નક્કી કરવાનો અધિકાર છે. બીજી તરફ, 16 દેશોએ મતદાનમાં ભાગ લીધો નહીં.
ઠરાવમાં તમામ દેશોને ફાંસીની સજા પર પ્રતિબંધ મૂકવા માટે મતદાન કરવા હાકલ કરાઈ છે. જે દેશોએ પહેલેથી જ મૃત્યુદંડ નાબૂદ કર્યો છે તેમને પણ આ દિશામાં કાર્યવાહી ચાલુ રાખવા વિનંતી કરાઈ છે. સમર્થકોને આશા છે કે આ પગલું મૃત્યુદંડનો ઉપયોગ ચાલુ રાખતી સરકારો પર આંતરરાષ્ટ્રીય અને નૈતિક દબાણ ઊભું કરશે.
ઠરાવમાં સંવેદનશીલ જૂથો સામે મૃત્યુદંડના ઉપયોગ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરાઈ છે. તેમાં કહેવાયું છે કે 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના લોકો, સગર્ભા સ્ત્રીઓ, માનસિક અથવા બૌદ્ધિક વિકલાંગતા ધરાવતા લોકો અથવા વૃદ્ધોને ક્યારેય ફાંસી ન આપવી જોઈએ. દેશોને મૃત્યુદંડની સજા થાય તેવા ગુનાઓની સંખ્યા ઘટાડવા અને ફરજિયાત મૃત્યુદંડ નાબૂદ કરવાની પણ વિનંતી કરાઈ છે.
એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલના 2025ના અહેવાલ મુજબ વિશ્વભરના 17 દેશોમાં ઓછામાં ઓછા 2,707 લોકોને ફાંસી આપવામાં આવી હતી, જે 2024 કરતાં 78 ટકા વધુ છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ પણ 2025 સુધીમાં વિશ્વભરમાં ફાંસીની સજામાં ઝડપી વધારા અંગે ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેથી, ઠરાવ મૃત્યુદંડ જાળવી રાખનારા દેશો પાસે નવેસરથી કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરે છે.
તાજેતરના મતદાન પહેલાં 113 દેશોએ તમામ ગુનાઓ માટે મૃત્યુદંડ સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કર્યો છે. યુરોપમાં યુનાઇટેડ કિંગડમ, ફ્રાન્સ, જર્મની, ઇટાલી, સ્પેન, સ્વીડન, નોર્વે, સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ અને અલ્બેનિયા સહિત લગભગ સમગ્ર ખંડમાં મૃત્યુદંડ નાબૂદ છે. અમેરિકામાં કેનેડા, મેક્સિકો, આર્જેન્ટિના, ચિલી, બોલિવિયા, વેનેઝુએલા અને કોલંબિયાએ તેને નાબૂદ કર્યો છે. એશિયા અને પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં ઓસ્ટ્રેલિયા, ન્યૂઝીલેન્ડ, નેપાળ, ભૂતાન, ફિલિપાઇન્સ, કંબોડિયા, ઉઝબેકિસ્તાન, કઝાકિસ્તાન અને કિર્ગિસ્તાનનો સમાવેશ થાય છે. આફ્રિકામાં દક્ષિણ આફ્રિકા, રવાન્ડા, ઝામ્બિયા, ઘાના, સીએરા લિયોન, ઇક્વેટોરિયલ ગિની અને મધ્ય આફ્રિકન રિપબ્લિકે પણ મૃત્યુદંડ નાબૂદ કર્યો છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ 2007થી દર બે વર્ષે મૃત્યુદંડ પર મોકૂફીનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. સમર્થન સતત વધ્યું છે. 2007માં ઠરાવની તરફેણમાં 104 મત પડ્યા હતા, 2024માં તે 130 પર પહોંચ્યા અને તાજેતરના મતમાં 133 થયા. આ નવો ઠરાવ ફાંસીની સજા પર વૈશ્વિક પ્રતિબંધને સમર્થન આપે છે, પરંતુ કોઈપણ દેશમાં મૃત્યુદંડ આપમેળે નાબૂદ કરતું નથી. દરેક દેશ પોતાનું કાનૂની માળખું જાળવી રાખે છે અને તેમાં ફેરફાર કરવો કે નહીં તે નક્કી કરે છે. ઠરાવની વિરુદ્ધ ભારતનું મતદાન રાષ્ટ્રીય સાર્વભૌમત્વ અને દેશોના પોતાની કાનૂની પ્રણાલી નક્કી કરવાના અધિકાર પરના તેના વલણને પ્રતિબિંબિત કરે છે.