અમેરિકામાં નવેમ્બરમાં મિડટર્મ ચૂંટણી આવી રહી છે. પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન એક મોટો વાયદો કર્યો છે – દરેક અમેરિકન નાગરિકને સીધા 5,000 ડોલર (અંદાજે 4.15 લાખ રૂપિયા) રોકડ આપવાનો. તેમણે આને 'ટ્રમ્પ ડિવિડન્ડ' નામ આપ્યું છે. ટેક્સાસના ડલાસમાં રિપબ્લિકન પાર્ટીની સભામાં તેમણે આ જાહેરાત કરી. જોકે, આ રકમ મળવા માટે એક શરત છે: નવેમ્બરની ચૂંટણીમાં રિપબ્લિકન પાર્ટીએ સંસદના બંને ગૃહો – હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ અને સેનેટ – જીતવું પડશે.
આ વાયદો કોઈ કલ્યાણ યોજના નથી, પણ સત્તા મેળવવા માટેનો સોદો છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે આ પૈસા ગરીબોની મદદ માટે નથી. અમેરિકામાં અંદાજે 27 કરોડ પુખ્ત નાગરિકો છે. જો દરેકને 5,000 ડોલર આપવામાં આવે તો સરકારી તિજોરી પર 1.35 ટ્રિલિયન ડોલર (અંદાજે 113 લાખ કરોડ રૂપિયા)નો ભાર પડશે. નાણાકીય બજારના નિષ્ણાતો અને સ્ટોક બ્રોકર પીટર શીફ જેવા લોકોએ ચેતવણી આપી છે કે આટલી મોટી રકમ છાપવા માટે ફેડરલ રિઝર્વને નોટો છાપવાનું મશીન ચાલુ રાખવું પડશે, જેના કારણે મોંઘવારી વધશે.
ટ્રમ્પે અગાઉ પણ ઘણા મફતના વાયદા કર્યા છે, પણ તે પૂરા થયા નથી. સોશિયલ સિક્યોરિટી પર ટેક્સ ન લગાવવાની વાત કરી હતી, પણ તે પૂરેપૂરી લાગુ થઈ નથી. બાળકો માટેના ચાઇલ્ડ ટેક્સ ક્રેડિટને 2,200 ડોલરથી વધારીને 5,000 ડોલર કરવાનું કહ્યું, પણ કોઈને 5,000 ડોલર મળ્યા નથી. 5,000 ડોલરના બેબી બોનસનો કોઈ કાયદો પણ નથી બન્યો. ડોજની બચતમાંથી 5,000 ડોલર આપવાની વાત પણ અધૂરી રહી.
આ પરિસ્થિતિ ભારતના 'રેવડી કલ્ચર' જેવી છે, જ્યાં ચૂંટણી પહેલાં મફતની યોજનાઓની જાહેરાત કરવામાં આવે છે. ભારતમાં પણ રાજકીય પાર્ટીઓ લાંબા ગાળાના અર્થતંત્રને નુકસાન પહોંચાડીને તાત્કાલિક ચૂંટણી જીતવા માટે રોકડા રૂપિયા ફેંકવાની વોટબેંક ઊભી કરે છે. આવી જ રીતે ટ્રમ્પ પણ અમેરિકન જનતા સાથે 'વોટ આપો, રૂપિયા લઈ જાવ'નો સોદો કરી રહ્યા છે.
આથી સવાલ એ થાય છે કે સરકાર જ્યારે પ્રજાને મફતમાં કંઈક આપે છે, ત્યારે બદલામાં શું લઈ લે છે? જવાબ છે – તમારા મતની કિંમત અને ભવિષ્યની આર્થિક સ્થિરતા. આવા વાયદા ટૂંકા ગાળામાં લોકપ્રિયતા વધારે છે, પણ લાંબા ગાળે દેશના અર્થતંત્રને નબળું પાડે છે.