નોકરી, અભ્યાસ કે બીજા કોઈ કામ માટે ઘણી વાર એક શહેરથી બીજા શહેરમાં જવું પડે છે. એવા સમયે પોતાની બાઈક કે સ્કૂટર પણ સાથે લઈ જવાની જરૂર પડે. રસ્તા માર્ગે વાહન લઈ જવું મુશ્કેલ લાગે તો ભારતીય રેલવે સારો વિકલ્પ બની શકે છે.
રેલવેના નિયમો મુજબ બાઈક, સ્કૂટર અને સાયકલ ટ્રેન મારફતે મોકલી શકાય છે. પણ એના માટે યોગ્ય રીતે બુકિંગ કરાવવું જરૂરી છે. રેલવેમાં વાહન મોકલવા માટે મુખ્યત્વે બે વિકલ્પ છે — લગેજ બુકિંગ અને પાર્સલ બુકિંગ.
લગેજ બુકિંગ ક્યારે કરવું? જો તમે જે ટ્રેનમાં મુસાફરી કરવાના છો, એ જ ટ્રેનમાં તમારી બાઈક કે સ્કૂટર પણ મોકલવી હોય તો તેને લગેજ તરીકે બુક કરાવી શકાય છે. એ માટે સ્ટેશન પર આવેલા લગેજ અથવા પાર્સલ કાઉન્ટરનો સંપર્ક કરવો પડે છે.
વાહનનું બુકિંગ કરાવતી વખતે તમારી ટ્રેનની ટિકિટ અને વાહનના જરૂરી દસ્તાવેજો સાથે રાખવા જોઈએ. બુકિંગ પછી રેલવે તરફથી મળતી રસીદ સાચવી રાખવી જરૂરી છે. ગંતવ્ય સ્ટેશન પર વાહન મેળવતી વખતે આ રસીદ કામ આવે છે.
પાર્સલ બુકિંગ ક્યારે કરવું? જો તમારે માત્ર બાઈક કે સ્કૂટર એક શહેરથી બીજા શહેરમાં મોકલવી હોય અને તમે એ ટ્રેનમાં મુસાફરી કરવાના ન હોવ, તો પાર્સલ બુકિંગનો વિકલ્પ ઉપયોગી છે. એ માટે બાઈક કે સ્કૂટરને રેલવેના પાર્સલ ઑફિસમાં લઈ જઈને બુકિંગ કરાવવું પડે છે. વાહનનું વજન અને કેટલા અંતરે મોકલવાનું છે તેના આધારે ચાર્જ નક્કી થાય છે.
વાહનની તૈયારી કેવી રીતે કરવી? બાઈક કે સ્કૂટર રેલવેમાં આપતા પહેલાં તેની યોગ્ય તૈયારી કરવી જરૂરી છે. સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે વાહનની પેટ્રોલ ટાંકી ખાલી રાખવી જોઈએ. વાહનને સારી રીતે પેક કરવું પણ જરૂરી છે, જેથી મુસાફરી દરમિયાન તેને નુકસાન થવાની શક્યતા ઓછી રહે.
બાઈક કે સ્કૂટર પર માલિકનું નામ, મોબાઇલ નંબર અને ગંતવ્ય સ્ટેશન જેવી માહિતીનું લેબલ લગાવવું પણ ઉપયોગી રહે છે. વાહન સોંપતી વખતે તેના દસ્તાવેજો અને બુકિંગની રસીદ પણ સાચવી રાખવી જોઈએ.
કયા દસ્તાવેજો જોઈએ? બાઈક કે સ્કૂટર બુક કરાવવા માટે સામાન્ય રીતે વાહનનું રજીસ્ટ્રેશન (RC), ઈન્શ્યોરન્સના દસ્તાવેજો અને ઓળખનો પુરાવો સાથે રાખવો યોગ્ય છે. જો તમે એ જ ટ્રેનમાં મુસાફરી કરી રહ્યા હોવ તો તમારી ટ્રેનની ટિકિટ પણ જરૂરી રહે છે. જોકે, સ્ટેશન અને બુકિંગની સ્થિતિ પ્રમાણે જરૂરી દસ્તાવેજોમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. તેથી બુકિંગ કરતા પહેલાં સંબંધિત રેલવે કાઉન્ટર પર જરૂરી દસ્તાવેજોની માહિતી મેળવી લેવી સારી રહેશે.
ચાર્જ કેટલો લાગે? બાઈક કે સ્કૂટરને ટ્રેનમાં મોકલવાનો ચાર્જ દરેક વખતે એકસરખો હોતો નથી. વાહનનું વજન, મુસાફરીનું અંતર અને રેલવેના લાગુ દર પ્રમાણે ખર્ચ નક્કી થાય છે. વાહનના પેકિંગ માટે અલગ ચાર્જ પણ લાગી શકે છે. આથી બુકિંગ કરાવતા પહેલાં રેલવે કાઉન્ટર પર કુલ ખર્ચની માહિતી મેળવી લેવી યોગ્ય છે.
સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, જો તમે પણ એ જ ટ્રેનમાં જઈ રહ્યા છો અને તમારી બાઈક સાથે લઈ જવી છે તો લગેજ બુકિંગ કરી શકાય છે. જ્યારે તમે પોતે મુસાફરી કર્યા વગર માત્ર બાઈક કે સ્કૂટર બીજા શહેરમાં મોકલવા માંગતા હોવ ત્યારે પાર્સલ બુકિંગનો વિકલ્પ લઈ શકાય છે.
બાઈક કે સ્કૂટરને સામાન્ય સામાનની જેમ સીધું ટ્રેનના પેસેન્જર કોચમાં લઈ જવાનો પ્રયાસ ન કરવો જોઈએ. રેલવેના નિયમો પ્રમાણે વાહનનું બુકિંગ કરાવીને જ તેને મોકલવું જરૂરી છે.
તેથી જો તમે આગામી દિવસોમાં શહેર બદલી રહ્યા છો અથવા કોઈ કારણસર તમારી બાઈક-સ્કૂટરને બીજા શહેરમાં મોકલવાની છે, તો રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ સિવાય રેલવેનો વિકલ્પ પણ વિચારી શકાય છે. બુકિંગ પહેલાં ચાર્જ, સમય અને જરૂરી દસ્તાવેજોની તાજી માહિતી રેલવે કાઉન્ટર પરથી ચોક્કસ મેળવી લેવી.