સ્પામ કૉલ અને મેસેજથી પરેશાન લોકો માટે ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (TRAI) એ નિયમો વધુ કડક બનાવ્યા છે. TRAI એ અનસોલિસિટેડ કોમર્શિયલ કોમ્યુનિકેશન્સ (UCC) ને રોકવા માટે તેના નિયમનોમાં ઘણા ફેરફાર કર્યા છે. નવા નિયમોમાં AI આધારિત સ્પામ ડિટેક્શન, ઓટોમેટેડ કૉલ સામે કાર્યવાહી અને વારંવાર ગુનો કરનારા સામે કડક પગલાંનો સમાવેશ થાય છે.
TRAI એ 18 સપ્ટેમ્બરના રોજ ટેલિકોમ કોમર્શિયલ કોમ્યુનિકેશન્સ ગ્રાહક પસંદગી નિયમનો, 2018માં સુધારો કર્યો છે. આ ફેરફારોનો હેતુ સ્પામ ડિટેક્શન સુધારવો, ફરિયાદોના નિરાકરણને મજબૂત બનાવવો અને ટેલિકોમ કંપનીઓ, કોમર્શિયલ કોમ્યુનિકેશન મોકલનારાઓ તથા ટેલિમાર્કેટર્સની જવાબદારી વધારવો છે.
શંકાસ્પદ નંબરો પર નજર
નવા નિયમો હેઠળ ટેલિકોમ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ (TSPs) એવા ગ્રાહક-લાઇન નંબરો (CLIs) ઓળખશે જેનો ઉપયોગ UCC મોકલવા માટે થવાની શક્યતા વધુ છે. શંકાસ્પદ મોકલનારાઓની માહિતી અન્ય ટેલિકોમ ઓપરેટરો સાથે પણ શેર કરવામાં આવશે.
જો 10 દિવસની અંદર એક જ વ્યક્તિ, કંપની કે સંસ્થા સાથે સંકળાયેલા પાંચ કે તેથી વધુ મોબાઇલ નંબર સ્પામ માટે શંકાસ્પદ જણાય, તો ટેલિકોમ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ વધુ તપાસ શરૂ કરી શકે છે. આ કાર્યવાહીમાં KYC રી-વેરિફિકેશન, ફિઝિકલ વેરિફિકેશન અને આઉટગોઇંગ સેવાઓ બંધ કરવાનો સમાવેશ થઈ શકે છે. જો કોઈ વારંવાર નિયમોનો ભંગ કરે, તો તેમના ટેલિકોમ સંસાધનો પણ ડિસ્કનેક્ટ કરી શકાય છે.
ઓટોમેટેડ કૉલ પર લગામ
TRAI એ હવે એપ્લિકેશન-ટુ-પર્સન (A2P) કૉલ્સને તેના નિયમો હેઠળ લાવ્યા છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, A2P કૉલ્સ એ કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા સીધા નંબર ડાયલ કરવાને બદલે એપ્લિકેશન, સોફ્ટવેર, કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ કે ઓટોમેટેડ પ્લેટફોર્મ દ્વારા કરવામાં આવતા કૉલ્સ છે. આમાં ઓટો-ડાયલિંગ, રોબોકૉલ્સ અને પ્રી-રેકોર્ડેડ કે કૃત્રિમ અવાજો સાથેના કૉલ્સનો સમાવેશ થાય છે.
A2P કૉલ્સનો ઉપયોગ કરતી કંપનીઓ કે સંસ્થાઓએ તેમના ટેલિકોમ સેવા પ્રદાતાને અગાઉથી જાણ કરવી આવશ્યક છે. તેમણે એ પણ સ્પષ્ટ કરવું આવશ્યક છે કે આ કૉલ્સ માટે કયા CLI (મોબાઇલ નંબર)નો ઉપયોગ થશે. જો જરૂરી માહિતી આપ્યા વિના A2P કૉલ કરવામાં આવે, તો તેને UCC ગણવામાં આવશે.
નવા નિયમો હેઠળ જરૂરી માહિતી આપ્યા વિના કરવામાં આવતા આવા કૉલ્સને નિરુત્સાહિત કરવા માટે પ્રતિ મિનિટ ₹0.05 સુધીનો ટર્મિનેશન ચાર્જ લાદવામાં આવી શકે છે. જોકે, આ ચાર્જ નિયમનકારી વાણિજ્યિક સંદેશાવ્યવહાર માટે નિયુક્ત અને અધિકૃત નંબરિંગ શ્રેણીમાં થયેલા કૉલ્સ પર લાગુ થશે નહીં.
હવે ત્રણ ફરિયાદોથી કાર્યવાહી
TRAI એ શંકાસ્પદ સ્પામ મોકલનારાઓ સામે કાર્યવાહીની પ્રક્રિયા પણ સરળ બનાવી છે. અગાઉ જો 10 દિવસની અંદર પાંચ કે તેથી વધુ અલગ ફરિયાદો મળે, તો સંદેશ કે કૉલ સાથે સંકળાયેલા નંબર સામે કાર્યવાહી શરૂ કરી શકાતી હતી. હવે, જો ત્રણ કે તેથી વધુ અલગ ફરિયાદો મળે અને ટેલિકોમ સેવા પ્રદાતાની AI/ML સિસ્ટમ એકસાથે નંબરને શંકાસ્પદ સ્પામ (UCC) તરીકે ઓળખે, તો કાર્યવાહી શરૂ કરી શકાય છે.
ગ્રાહકોને અપીલનો વિકલ્પ
TRAI એ ગ્રાહકોને તેમની UCC ફરિયાદના નિરાકરણથી સંતુષ્ટ ન હોય તો અપીલ કરવાનો વિકલ્પ પણ આપ્યો છે. ગ્રાહકો તેમની ફરિયાદના નિરાકરણના 15 દિવસની અંદર અપીલ અધિકારીને અપીલ કરી શકે છે. આ માટે TRAI DND એપ, ટેલિકોમ કંપનીઓની એપ્સ કે પોર્ટલ અને 1909 પર કૉલ કે SMSનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.