ટેલિકોમ રેગ્યુલેટર ટ્રાઈ (TRAI)એ વારંવાર સ્પામ કોલ અને ફેક નંબરથી પરેશાન લોકો માટે નિયમો વધુ કડક બનાવ્યા છે. નવા નિયમોમાં ટેલિકોમ કંપનીઓ વચ્ચે રોબો કોલ પર ચાર્જ લેવા, AIની મદદથી સ્પામર્સની ઓળખ અને સ્પામની જાણ કરતી એપ્સ માટે નવા નિયમો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.
રોબો કોલ માટે પ્રતિ મિનિટ 5 પૈસા સુધીનો ચાર્જ લાગશે. હવે, કંપનીઓએ તેમના ટેલિકોમ ઓપરેટરોને ઓટોમેટેડ અથવા AI સેવાઓ દ્વારા કરવામાં આવતા કોલ વિશે માહિતી આપવાની રહેશે. આવી માહિતી વિના કરવામાં આવેલા કોલને સ્પામ ગણવામાં આવી શકે છે.
જો આવો કોલ બીજી કંપનીના નેટવર્ક પર ગ્રાહક સુધી પહોંચે છે, તો રિસીવ કરનાર ટેલિકોમ ઓપરેટર મોકલનાર કંપની પાસેથી પ્રતિ મિનિટ 5 પૈસા સુધીનો ચાર્જ વસૂલ કરી શકે છે. આ ચાર્જ સરેરાશ મોબાઇલ ગ્રાહક પર વસૂલવામાં આવશે નહીં. જોકે, આ ચાર્જ 140, 1600 અને 1601 જેવી ફિક્સ્ડ નંબર શ્રેણીમાંથી આવતા કોલ પર લાગુ થશે નહીં.
TRAIએ સ્પામ શોધવા માટે AIના ઉપયોગ માટે નિયમો પણ સામેલ કર્યા છે. જો AI સિસ્ટમ કોઈ નંબરને શંકાસ્પદ સ્પામર તરીકે ઓળખે છે, તો આ માહિતી ટેલિકોમ કંપનીને મોકલવામાં આવશે. ત્યારબાદ, તે જ વ્યક્તિ અથવા કંપની સાથે સંકળાયેલા અન્ય નંબરોની પણ તપાસ કરી શકાય છે.
જો 10 દિવસની અંદર પાંચ કે તેથી વધુ નંબરો સ્પામ પ્રવૃત્તિમાં મળી આવે છે, તો તેમના KYC ફરીથી ચકાસવામાં આવી શકે છે. જો જરૂરી હોય તો, ઘર અથવા ઓફિસની મુલાકાત પણ લેવામાં આવશે. જો કોઈ વિસંગતતા જોવા મળે છે, તો બધા નંબરો માટે આઉટગોઇંગ સેવા 15 દિવસ માટે સ્થગિત કરી શકાય છે. ભૂલથી સ્પામ તરીકે ચિહ્નિત થયેલ નંબરો માટે તેમના મંતવ્યો વ્યક્ત કરવાનો અને તપાસ પછી, સ્પામ સૂચિમાંથી દૂર કરવાનો માર્ગ પણ પ્રદાન કરવામાં આવ્યો છે.
સ્પામ અંગેની ફરિયાદો પર પણ વધુ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. નવા નિયમો ફરિયાદોના આધારે કાર્યવાહી કરવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે. જો કોઈ નંબર સામે ત્રણ ફરિયાદો મળે અને AI તેને સ્પામર તરીકે પણ ઓળખે, તો કાર્યવાહી કરી શકાય છે. જૂનો પાંચ ફરિયાદનો નિયમ પણ યથાવત્ રાખવામાં આવ્યો છે. વારંવાર સ્પામ પ્રવૃત્તિના પરિણામે નંબરને એક વર્ષ સુધી બ્લોક કરવામાં આવી શકે છે અને સંડોવાયેલ વ્યક્તિ અથવા સંસ્થાને બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવી શકે છે.
TRAIએ કોલ મેનેજમેન્ટ એપ્સ માટે પણ નિયમો સ્થાપિત કર્યા છે જે સ્પામને ઓળખે છે અને બ્લોક કરે છે. આવી એપ્સ સરકાર અથવા TRAI દ્વારા નિયુક્ત નંબર શ્રેણીમાંથી આવતા દરેક કોલને સ્પામ તરીકે આપમેળે રિપોર્ટ કરી શકશે નહીં. વધુમાં, એપમાં 'રિપોર્ટ સ્પામ' સુવિધા ફક્ત ત્યારે જ માન્ય રહેશે જો ફરિયાદ ટેલિકોમ કંપનીઓની DLT સિસ્ટમ સુધી પહોંચે. આનો અર્થ એ છે કે ફક્ત એપ પર ફરિયાદ સબમિટ કરવાથી મામલો ઉકેલાશે નહીં; તેને ફરિયાદ પ્રતિભાવ સિસ્ટમ સુધી પણ પહોંચવાની જરૂર પડશે.
DND સેટિંગ્સમાં પણ ફેરફાર થયો છે. જે લોકોએ 1909 દ્વારા FULLY BLOCK વિકલ્પ પસંદ કર્યો છે તેઓ પણ તેમના સેટિંગ્સમાં ફેરફાર જોશે. આને BLOCK PROMOમાં બદલવામાં આવશે. આ પ્રમોશનલ કોલ્સ અને સંદેશાઓને અવરોધિત કરશે, પરંતુ OTP, બેંક ચેતવણીઓ, ડિલિવરી અપડેટ્સ, ફ્લાઇટ માહિતી અને મહત્વપૂર્ણ સરકારી સંદેશાઓ પ્રાપ્ત કરવાનું ચાલુ રાખશે. પ્રમોશનલ સંદેશાઓને સંપૂર્ણપણે બ્લોક કરવા માટે, 1909 દ્વારા BLOCK PROMO વિકલ્પનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
છેતરપિંડી કરનારાઓને બેંક અથવા કંપનીના નામ સાથે સેન્ડર આઈડીનો દુરુપયોગ કરતા અટકાવવા માટે નવા નિયમો પણ બનાવવામાં આવ્યા છે. આવા સેન્ડર આઈડી છ કલાકની અંદર બ્લોક કરી શકાય છે. જે કંપનીના નામનો દુરુપયોગ થયો છે તેણે તેનો પાસવર્ડ અને API બદલવાની સાથે પોલીસ ફરિયાદ નોંધાવવાની રહેશે.
TRAI મુજબ, અલગ અલગ સમયે અલગ અલગ જોગવાઈઓ અમલમાં આવશે. મોટાભાગના નિયમો ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થયાના 30 દિવસ પછી અમલમાં આવશે. રોબોકોલ્સની જાણ કરવા અને પ્રતિ મિનિટ 5 પૈસા સુધીના ચાર્જ સંબંધિત નિયમો 60 દિવસ પછી અમલમાં આવશે. AI અને સંકલિત ફરિયાદ પ્રક્રિયા જેવી કેટલીક જોગવાઈઓ 90 દિવસ પછી અમલમાં આવશે.
TRAIના ડેટા અનુસાર, જાન્યુઆરી અને એપ્રિલ 2026 વચ્ચે સ્પામ સંબંધિત 11.49 લાખથી વધુ ફરિયાદો મળી હતી. ફક્ત એપ્રિલ મહિનામાં જ, સ્પામ પ્રવૃત્તિને કારણે 20,591 કનેક્શન ડિસ્કનેક્ટ કરવામાં આવ્યા હતા. નવા નિયમોનો હેતુ આવા કપટપૂર્ણ અને હેરાન કરનારા કોલ્સને રોકવાનો છે.