તૃણમૂલ કોંગ્રેસમાં ઐતિહાસિક વિભાજનનો મામલો હવે ચૂંટણી પંચ પાસે પહોંચ્યો છે. પંચ નક્કી કરશે કે પાર્ટીનું અસલી નામ અને ચૂંટણી પ્રતીક કયા જૂથને મળશે. મમતા બેનરજીના જૂથે આ મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરી છે, જ્યારે બળવાખોર જૂથ પણ પોતાનો દાવો રજૂ કરી રહ્યું છે. વિવાદના કેન્દ્રમાં TMCનું નામ અને તેનું ચૂંટણી ચિહ્ન છે. ચૂંટણી પંચે 6 ઓક્ટોબરે યોજાનારી પેટાચૂંટણી પહેલા તેના પર રોક લગાવી દીધી છે. મોટો સવાલ એ છે કે અસલી નામ અને નિશાન કોને મળશે? આવો જાણીએ આ અંગે શું છે કાયદો.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં મમતા બેનરજીના જૂથે બે અરજીઓ દાખલ કરી છે. પ્રથમ અરજીમાં ચૂંટણી પંચના તે નિર્ણયને પડકારવામાં આવ્યો છે, જેમાં તેમના જૂથને AITMC નામ અને અસલી ચૂંટણી પ્રતીક આપવાનો ઇનકાર કરવામાં આવ્યો હતો. બીજી અરજી પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભાના સ્પીકર દ્વારા 10 બળવાખોર ધારાસભ્યોને ગેરલાયક ઠેરવવાની અરજીઓ પર નિર્ણય લેવામાં થઈ રહેલા વિલંબ સાથે જોડાયેલી છે. ચૂંટણી પંચ પાર્ટીના નામ અને પ્રતીક સંબંધિત વિવાદ માટેના કાનૂની નિયમો હેઠળ બંને પક્ષોના દાવાની તપાસ કરશે.
હાલમાં ચૂંટણી પંચે અસલી TMC નામ અને ચૂંટણી પ્રતીક પર રોક લગાવી દીધી છે. મમતા બેનરજીના જૂથને 'મમતા ઓલ ઈન્ડિયા તૃણમૂલ કોંગ્રેસ' નામ અને 'ફૂટબોલ ખેલાડી'નું ચૂંટણી ચિહ્ન આપવામાં આવ્યું છે. અરૂપ રોયના નેતૃત્વ હેઠળના બળવાખોર જૂથને 'ડેમોક્રેટિક તૃણમૂલ કોંગ્રેસ' નામ અને 'પરબીડિયું (લિફાફા)'નું ચૂંટણી ચિહ્ન આપવામાં આવ્યું છે. અસલી નામ અને ચૂંટણી પ્રતીક અંગેનો આખરી નિર્ણય એ વાત પર નિર્ભર રહેશે કે કયું જૂથ લાગુ નિયમો હેઠળ પોતાનો દાવો સાબિત કરી શકે છે.
આ વિવાદમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ 'ચૂંટણી પ્રતીક (આરક્ષણ અને ફાળવણી) ઓર્ડર 1968'નો પેરાગ્રાફ 15 છે. આ જોગવાઈ હેઠળ જ્યારે કોઈ માન્યતા પ્રાપ્ત રાજકીય પક્ષમાં વિભાજન થાય છે, ત્યારે ચૂંટણી પંચ વિવિધ જૂથોના દાવાની તપાસ કરે છે.
ચૂંટણી પંચ સૌથી પહેલા દરેક જૂથના બહુમતિના દાવાને જુએ છે. જેમાં સંસદીય/વિધાયક વિંગ પણ સામેલ છે. અહીં બંને પક્ષોને સમર્થન આપતા સાંસદો અને ધારાસભ્યોની સંખ્યા મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. બળવાખોર જૂથનો એવો દાવો છે કે તેને બંગાળના 80માંથી લગભગ 60 ધારાસભ્યો અને 28 લોકસભા સાંસદોમાંથી 20નું સમર્થન પ્રાપ્ત છે. પક્ષના સંગઠનાત્મક ભાગની પણ તપાસ કરવામાં આવશે, જેમાં નેશનલ વર્કિંગ કમિટીના સભ્યો, હોદ્દેદારો અને પાર્ટીના સામાન્ય સભ્યોના સમર્થનનો સમાવેશ થાય છે.
જોકે, માત્ર વિધાનસભા કે સંસદમાં સભ્યોની સંખ્યાથી જ વિવાદ ઉકેલાશે નહીં. ચૂંટણી પંચ એ પણ જોશે કે પાર્ટીના બંધારણ અને રેકોર્ડ મુજબ સંગઠનાત્મક દાવો સાચો છે કે નહીં.
ચૂંટણી પંચ TMCના મૂળ બંધારણ, સંગઠનાત્મક ચૂંટણીઓના રેકોર્ડ અને પાછળથી કરવામાં આવેલા ફેરફારોની તપાસ કરશે જેથી એ નક્કી કરી શકાય કે કયું જૂથ અસલી સંગઠનાત્મક માળખાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
ડેરેક ઓ'બ્રાયનની દલીલોને ટાંકીને મમતા બેનરજીના જૂથનું કહેવું છે કે બંધારણમાં ફેરફાર કરીને વર્કિંગ કમિટીનો કાર્યકાળ 3 વર્ષથી વધારીને 5 વર્ષ કરવામાં આવ્યો હતો. બળવાખોર જૂથ આ વાત સ્વીકારતું નથી અને તર્ક આપે છે કે અગાઉની કમિટીનો કાર્યકાળ ફેબ્રુઆરી 2025માં જ પૂરો થઈ ગયો હતો.
એવી અપેક્ષા છે કે ચૂંટણી પંચ લાંબી સુનાવણી હાથ ધરતા પહેલા બંને જૂથો પાસેથી વિગતવાર એફિડેવિટ અને સમર્થન પત્રો માંગશે. સામસામે રહેલા જૂથોએ સંસદીય તાકાત, સંગઠનાત્મક સમર્થન અને પક્ષના બંધારણ હેઠળ પોતાની સ્થિતિની વૈધતા અંગે પોતાના દાવાના સમર્થનમાં પુરાવા રજૂ કરવા પડશે.
છેવટે જે જૂથ સમગ્ર સંગઠન અને ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે સ્પષ્ટ બહુમતી સાબિત કરશે, તેને જ અસલી TMC તરીકે માન્યતા મળી શકે છે, અને પાર્ટીનું અસલી નામ તથા ચૂંટણી પ્રતીક મળી શકે છે.