આજકાલ ઘણા લોકો થાઇરોઇડની સમસ્યાથી પરેશાન છે, ખાસ કરીને મહિલાઓમાં આ તકલીફ વધુ જોવા મળે છે. શિયાળામાં થાઇરોઇડ ધરાવતા લોકોએ પોતાના આહાર પ્રત્યે વિશેષ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે. જાણો આ ઋતુમાં કયા પોષક તત્ત્વોવાળા ખોરાકનું સેવન કરવું જોઈએ અને કઈ ચીજોથી અંતર રાખવું કે મર્યાદિત માત્રામાં ખાવું હિતાવહ છે.
ઘણા લોકો માને છે કે થાઇરોઇડ ધરાવતા લોકોએ કંઈ જ ન ખાવું જોઈએ અથવા અમુક શાકભાજીનો સાવ ત્યાગ કરવો જોઈએ. પરંતુ દરેક ખાદ્યપદાર્થથી સંપૂર્ણ પરેજી રાખવાની જરૂર નથી. જરૂરી પોષક તત્ત્વોથી ભરપૂર ખોરાકને દૈનિક આહારમાં સામેલ કરી શકાય છે. કેટલીક ચીજો એવી છે જેને નિયંત્રિત માત્રામાં જ લેવી જોઈએ. ખાસ કરીને જે લોકો થાઇરોઇડની દવા લે છે, તેમણે ભોજનના સમયનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.
થાઇરોઇડ હોર્મોનમાં ફેરફાર થવાથી વજન વધવું કે ઘટવું, થાક લાગવો અને વાળ ખરવા જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. જોકે, નિયમિત દવા લેવાની સાથે ખોરાક સંબંધિત સાવચેતીઓ રાખવી પણ જરૂરી છે.
શિયાળામાં થાઇરોઇડના દર્દીઓએ આ વસ્તુઓ ખાવી જોઈએ:
આયોડિનયુક્ત ખોરાક: થાઇરોઇડ હોર્મોનના નિર્માણમાં આયોડિન મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આ માટે મીઠું, દૂધ, દહીં, ઈંડાં અને માછલીનું યોગ્ય માત્રામાં સેવન કરવું જોઈએ. ધ્યાનમાં રાખો કે વધારે પડતું આયોડિન લેવાથી પણ થાઇરોઇડ સંબંધિત સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. તેથી ડોક્ટરની સલાહ વગર આયોડિન સપ્લિમેન્ટ્સ ન લેવા જોઈએ.
ઈંડાં: ઈંડાંમાં પ્રોટીન અને સેલેનિયમ જેવા પોષક તત્ત્વો હોય છે, જે શરીરના સામાન્ય સ્વાસ્થ્ય માટે લાભદાયક છે. થાઇરોઇડ ધરાવતા લોકો પોતાની આહાર પદ્ધતિ અનુસાર ઈંડાંનું સેવન કરી શકે છે.
માછલી: માછલી પ્રોટીન, ઓમેગા-3 ફેટી એસિડ, સેલેનિયમ અને અમુક જાતોમાં આયોડિનથી ભરપૂર હોય છે. સંતુલિત આહારના ભાગ રૂપે તેનું સેવન ઉપયોગી સાબિત થાય છે.
ડ્રાયફ્રૂટ્સ: બદામ અને અખરોટ જેવા ડ્રાયફ્રૂટ્સમાં હેલ્ધી ફેટ્સ અને અન્ય જરૂરી પોષક તત્ત્વો રહેલા હોય છે. તેનું સેવન મર્યાદિત માત્રામાં કરી શકાય છે. બ્રાઝિલ નટ્સમાં સેલેનિયમનું પ્રમાણ ઘણું વધારે હોય છે, તેથી તેનું વધુ પડતું સેવન ન કરવું જોઈએ.
થાઇરોઇડ ધરાવતા લોકોએ આ ચીજોનું સેવન ટાળવું અથવા મર્યાદિત કરવું:
કોબીજ, ફ્લાવર અને બ્રોકોલી: આ શાકભાજીઓમાં ગોઇટ્રોજેન્સ નામના ઘટકો હોય છે. વધુ માત્રામાં અથવા કાચા ખાવાથી તે આયોડિનના શોષણ પર અસર કરી શકે છે. જોકે, તેનો સાવ ત્યાગ કરવાની જરૂર નથી; સારી રીતે રાંધીને સામાન્ય માત્રામાં ખાઈ શકાય છે.
સોયા પ્રોડક્ટ્સ: સોયાબીન, ટોફુ અને સોયા મિલ્કમાં ભરપૂર પ્રોટીન હોય છે. પરંતુ હાઇપોથાઇરોઇડિઝમ માટે લેવોથાઇરોક્સિન દવા લેતા દર્દીઓએ દવાની સાથે સોયા ઉત્પાદનોનું સેવન ન કરવું જોઈએ, કારણ કે તેનાથી દવાની અસરકારકતા અને શોષણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
બાજરી અને ધાન્ય: રાગી અને જુવાર જેવા અનાજથી સંપૂર્ણ પરેજી રાખવાની જરૂર નથી. તેને સંતુલિત આહારના ભાગરૂપે યોગ્ય માત્રામાં લઈ શકાય છે. ખાસ કરીને જેમનામાં આયોડિનની ઉણપ હોય, તેમણે પોતાના આહારમાં વૈવિધ્ય જાળવવું જોઈએ.
જંક ફૂડ અને પ્રોસેસ્ડ સ્નેક્સ: ચિપ્સ, પેકેટવાળા નાસ્તા, વધુ ખાંડવાળા પીણાં અને જંક ફૂડનું સેવન ઓછું કરવું જોઈએ. આ વસ્તુઓ સીધી રીતે થાઇરોઇડ પર અસર ન કરતી હોય તો પણ એકંદર સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે.
થાઇરોઇડની દવા લેતા લોકો માટે જરૂરી સાવચેતી:
હાઇપોથાઇરોઇડિઝમથી પીડાતા દર્દીઓએ લેવોથાઇરોક્સિન દવા સવારે ખાલી પેટે લેવી જોઈએ. સામાન્ય રીતે નાસ્તો, ચા કે કોફી લેવાના 30 થી 60 મિનિટ પહેલાં આ દવા લેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. કેલ્શિયમ અને આયર્નના સપ્લિમેન્ટ્સ થાઇરોઇડની દવા સાથે ક્યારેય ન લેવા જોઈએ. આ બંને વચ્ચે ઓછામાં ઓછો 4 કલાકનો અંતરાલ રાખવો જરૂરી છે. થાઇરોઇડની સમસ્યા હોય ત્યારે માત્ર આહારના સહારે દવા બંધ કરવી કે ઘટાડવી યોગ્ય નથી. ડોક્ટર દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી દવાઓ, બ્લડ ટેસ્ટ અને સારવાર નિયમિત ચાલુ રાખવી જોઈએ.
યાદ રાખવા જેવી બાબતો:
દરેક થાઇરોઇડ દર્દી માટે આહાર સંબંધિત નિયમો એકસરખા હોતા નથી. હાઇપોથાઇરોઇડિઝમ અને હાઇપરથાઇરોઇડિઝમ જેવી સ્થિતિઓના આધારે આહારની જરૂરિયાતો અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. તેથી, વ્યક્તિગત સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિ અનુસાર તબીબ કે ડાયેટિશિયનની સલાહ લેવી સૌથી ઉત્તમ છે.
ડિસ્ક્લેમર: આ આહાર સંબંધિત સૂચનો ફક્ત સામાન્ય માહિતી અને જાગૃતિ માટે છે. કોઈપણ આહાર તબીબી સારવારનો વિકલ્પ બની શકે નહીં. ડોક્ટરની સલાહ લીધા વિના આયોડિન કે અન્ય સપ્લિમેન્ટ્સ ન લેવા જોઈએ.