છેલ્લા દિવસોમાં સરકારે બે નિર્ણય લીધા છે, જેની સીધી અસર કરોડો મોબાઇલ વપરાશકર્તાઓ પર પડશે. પહેલો નિર્ણય ફોનના ટેમ્પર્ડ ગ્લાસ (સ્ક્રીન પ્રોટેક્ટર) સાથે જોડાયેલો છે અને બીજો માસિક રિચાર્જ સાથે. આ બંને ફેરફારો શા માટે થયા, તેનાથી આમ વપરાશકર્તાને ફાયદો થશે કે નુકસાન — તે સમજીએ.
ટેમ્પર્ડ ગ્લાસ પર BIS ફરજિયાત
21 સપ્ટેમ્બરે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને IT મંત્રાલયે સ્માર્ટફોનના સ્ક્રીન પ્રોટેક્ટર એટલે કે ટેમ્પર્ડ ગ્લાસને ભારતીય માનક બ્યૂરો (BIS)ના દાયરામાં સામેલ કર્યા છે. ‘કમ્પલ્સરી રજિસ્ટ્રેશન ઓર્ડર’ની યાદીમાં સ્માર્ટફોન, લેપટોપ, ચાર્જર, LED ટીવી, માઇક્રોવેવ ઓવન, પ્રિન્ટર અને સેટ-ટોપ બોક્સ જેવા ઇલેક્ટ્રોનિક પ્રોડક્ટ્સ પહેલેથી જ સામેલ છે. હવે આ યાદીમાં 66મા આઇટમ તરીકે ટેમ્પર્ડ ગ્લાસને ઉમેરવામાં આવ્યો છે.
નોટિફિકેશન મુજબ, હવે સ્ક્રીન પ્રોટેક્ટર બનાવવા, વિદેશથી આયાત કરવા અને વેચવા માટે ભારતીય માનક IS 19348:2025 જરૂરી રહેશે. આ માટે કંપનીઓએ BIS હેઠળ નોંધણી કરાવવી પડશે. ટેમ્પર્ડ ગ્લાસને IS 19348:2025 અને BIS સ્ટાન્ડર્ડ માર્ક ત્યારે જ મળશે, જ્યારે તેની ગુણવત્તા, કદ, મજબૂતી અને કોટિંગ જેવી બાબતો ભારતીય ધોરણો અનુસાર હશે.
આ તૈયારી માટે કંપનીઓને 31 માર્ચ 2027 સુધીનો સમય આપવામાં આવ્યો છે. 1 એપ્રિલ 2027થી માત્ર BIS સ્ટાન્ડર્ડ માર્ક ધરાવતા ટેમ્પર્ડ ગ્લાસ જ વેચી શકાશે. ટેમ્પર્ડ ગ્લાસના પેકેજ પર આ પ્રકારનું સ્ટાન્ડર્ડ માર્ક જોવા મળશે.
આ ફેરફાર શા માટે થયો?
સરકારે આ ફેરફારનું કારણ સ્પષ્ટ જણાવ્યું નથી, પરંતુ મીડિયા અહેવાલો અને ઉદ્યોગ સંગઠનો કેટલાક તર્ક રજૂ કરી રહ્યા છે:
1. હલકી ગુણવત્તાવાળું ટેમ્પર્ડ ગ્લાસ તૂટે ત્યારે અણીદાર ટુકડાઓમાં વિખેરાઈ શકે છે, જેનાથી આંગળીઓ કપાઈ શકે છે.
2. ઘણા સસ્તા, બ્રાન્ડ વિનાના પ્રોટેક્ટર આંચકો શોષી શકતા નથી, જેનાથી ફોનનું ડિસ્પ્લે તૂટી જાય છે.
3. 9H, મિલિટરી ગ્રેડ, પ્રીમિયમ ટેમ્પર્ડ જેવા દાવા કરવામાં આવે છે, પણ ગુણવત્તા નક્કી કરવા કોઈ માપદંડ નથી.
ઇન્ડિયા સેલ્યુલર એન્ડ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ એસોસિયેશન (ICEA) અનુસાર, ‘ભારતમાં દર વર્ષે 5 કરોડ ટેમ્પર્ડ ગ્લાસનો વપરાશ થાય છે, જેમાંથી 90%થી વધુ વિદેશોમાંથી આયાત થાય છે. સામાન્ય કાચને “ટેમ્પર્ડ ગ્લાસ” કહીને વેચાય છે, જ્યારે તેને યોગ્ય રીતે ટેમ્પર કરવામાં આવતો નથી.’ હકીકતમાં, ટેમ્પરિંગ એ ખાસ થર્મલ અને રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે, જેનાથી સામાન્ય કાચ મજબૂત અને ટકાઉ બને છે.
નવા નિયમથી શું ફાયદો થશે?
BIS માન્યતા ધરાવતું ટેમ્પર્ડ ગ્લાસ મજબૂતીના સરકારી ધોરણો પૂર્ણ કરશે, જેથી મોબાઇલનું ડિસ્પ્લે સુરક્ષિત રહેશે અને ટેમ્પર્ડ ગ્લાસની ટકાઉપણું પણ વધશે. નિયમો મુજબ, ટેમ્પર્ડ ગ્લાસ એવું હોવું જોઈએ કે ફોન પડી જાય ત્યારે ઝટકાની અસર ફોન પર ન પડે અને તૂટે ત્યારે કોઈને ઈજા ન થાય. ગ્લાસમાં બ્લૂ-લાઇટ ફિલ્ટર હોવું જોઈએ અને આંખો પર પડતી ચમક (ગ્લેર) પણ ન હોવી જોઈએ.
અમેરિકાની કન્સલ્ટિંગ ફર્મ GMA લેબ્સ મુજબ, નવા નિયમોથી 12થી 16 હજાર કરોડ રૂપિયાનું સ્થાનિક મેન્યુફેક્ચરિંગ વધી શકે છે. આશરે 2,000 કરોડ રૂપિયાનું GST કલેક્શન થશે અને લગભગ 60,000 લોકોને રોજગાર મળી શકે છે.
કોઈ નુકસાન પણ છે?
બે ચિંતાઓ છે:
1. ટેમ્પર્ડ ગ્લાસની કિંમતો વધી શકે છે: હાલમાં ફોન એસેસરીઝ જેવી કે મોબાઇલ ચાર્જર બેંક, વાયરવાળા ઇયરફોન, ફોન કવર કે ટેમ્પર્ડ ગ્લાસનું એક મોટું ‘ગ્રે માર્કેટ’ છે. એટલે કે, મોટા પ્રમાણમાં એસેસરીઝ કોઈપણ હોલમાર્ક વિના બનાવવામાં આવે છે અથવા વિદેશોથી આયાત થાય છે. આથી, તે દરેક ગુણવત્તા અને કિંમતની કેટેગરીમાં ઉપલબ્ધ છે. આ પહેલીવાર છે કે ફોન સાથે જોડાયેલી કોઈ એસેસરીને BIS સ્ટાન્ડર્ડ માર્કના દાયરામાં લાવવામાં આવી છે. જાણકારોના મતે BIS રજિસ્ટ્રેશનનો ખર્ચ અને ધોરણો અનુસાર ટેમ્પર્ડ ગ્લાસ બનાવવાથી કિંમત વધશે અને તેનો બોજ સામાન્ય સ્માર્ટફોન વપરાશકર્તાઓ પર પડશે.
BIS હેઠળ પ્રોડક્ટનું રજિસ્ટ્રેશન કરાવવા માટે વાર્ષિક 1,000 રૂપિયા રજિસ્ટ્રેશન ફી અને 25,000 રૂપિયા પ્રોસેસિંગ ફી લાગે છે. ત્યારબાદ લેબોરેટરીમાં પ્રોડક્ટનું પરીક્ષણ થાય છે. દરેક વધારાના પરીક્ષણ માટે પણ 10,000 રૂપિયા ચૂકવવા પડે છે.
2. એક કંપનીના એકાધિકારનો ખતરો: ભારતમાં હાલમાં ઑપ્ટિમસ ઇન્ફ્રાકૉમ લિમિટેડ નામની કંપની જ જેન્યુઇન ટેમ્પર્ડ ગ્લાસ બનાવે છે. ઑપ્ટિમસ, બ્રિટનની કંપની CMF અને NOTHING સાથે ભાગીદારીમાં કામ કરે છે.
રિચાર્જમાં શું બદલાયું?
સરકારે માસિક રિચાર્જને લઈને પણ નવો નિયમ લાવ્યો છે. હવે વર્ષમાં 13 મહિના બદલે 12 રિચાર્જ કરવાના રહેશે. એટલે કે, મહિનાના 30 દિવસના બદલે હવે કેલેન્ડર મહિનાના આધારે રિચાર્જ થશે. આનાથી વપરાશકર્તાનો એક મહિનાનો ખર્ચ બચશે. આ નિયમ ટેલિકોમ કંપનીઓ માટે પણ સ્પષ્ટતા લાવશે.
આમ, બંને નિર્ણયોનો હેતુ ગુણવત્તા સુધારવો અને વપરાશકર્તાને ન્યાય આપવાનો છે, પણ તેની અસર કિંમતો અને બજાર પર પણ થશે. તેનું નિરીક્ષણ આગામી સમયમાં જ થશે.