નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે સ્પષ્ટ કર્યું કે ધાર્મિક કારણોસર વંદે માતરમ ન ગાવાને ફોજદારી ગુનો ગણી શકાય નહીં. કોર્ટે આ મામલે કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી જવાબ માંગ્યો છે અને એ પ્રશ્ન પર વિચારણા કરવા સંમતિ આપી છે કે વંદે માતરમ ન ગાવાને દંડનીય ગુનો બનાવી શકાય કે કેમ.
કોર્ટે એ નક્કી કરવાનો ઇનકાર કર્યો કે રાષ્ટ્રગીત ફક્ત બે અંતરા સુધી મર્યાદિત રહેશે કે છ અંતરા સુધી. કાયદામાં વંદે માતરમને રોકવા અથવા તેના ગાનમાં જાણી જોઈને વિક્ષેપ પાડવાને દંડનીય બનાવાયું છે.
આ સુનાવણી ગાયક ટી.એમ. કૃષ્ણાની અરજી પર થઈ. સમાચાર એજન્સી પીટીઆઈ મુજબ, અરજદારે દલીલ કરી કે વંદે માતરમની અંતિમ ચાર પંક્તિઓ હિન્દુ દેવતાઓ પ્રત્યે ભક્તિનું આહ્વાન કરે છે. આ પંક્તિઓ ગાવું ફરજિયાત બનાવવું દેશની ધર્મનિરપેક્ષતાનું ઉલ્લંઘન છે.
વંદે માતરમને કાયદાના દાયરામાં લાવતું સુધારા વિધેયક 29 જુલાઈએ રાજ્યસભા અને 30 જુલાઈએ લોકસભામાં પસાર થયું હતું. 6 ઓગસ્ટે રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી મળતાં તે કાયદો બની ગયો.
કોર્ટે સુનાવણી દરમિયાન કહ્યું કે વંદે માતરમ સાથે જોડાયેલા કાયદાનું અર્થઘટન કરતી વખતે 1986ના બિજોય ઈમેન્યુઅલ ચુકાદામાં નક્કી કરાયેલા સિદ્ધાંતો લાગુ કરાશે. બિજોય ઈમેન્યુઅલ વિરુદ્ધ કેરળ સરકાર કેસમાં ત્રણ વિદ્યાર્થીઓએ ધાર્મિક માન્યતાઓને કારણે રાષ્ટ્રગીત ગાયું નહોતું, પણ તેઓ રાષ્ટ્રગીત દરમિયાન સન્માનપૂર્વક ઊભા રહ્યા હતા. સુપ્રીમ કોર્ટે તેમની સામેની કાર્યવાહી રદ કરતાં કહ્યું હતું કે માત્ર રાષ્ટ્રગીત ન ગાવાના આધારે તેમને દંડિત કરી શકાય નહીં.
સુનાવણી દરમિયાન સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતા અને કૃષ્ણાના વકીલ સિનિયર એડવોકેટ ડૉ. એસ. મુરલીધર વચ્ચે નક્સલી શબ્દને લઈને દલીલ થઈ. બંધારણ હેઠળ નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા અંગે મુરલીધરની દલીલના જવાબમાં મહેતાએ નક્સલી શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો. મુરલીધરે તે શબ્દ પાછો ખેંચવાની માંગ કરી. મહેતાએ કહ્યું કે તેમણે કહ્યું હતું કે આ બંધારણીય રીત છે, ન કે એ રીત જે નક્સલી ઇચ્છે છે, અને તેનો તેમને અફસોસ નથી. મુરલીધરે કહ્યું કે કોઈ બાબત પર વિચાર કરવો નક્સલી હોવું નથી. ત્યારબાદ જસ્ટિસ જયમાલ્ય બાગચીએ હસ્તક્ષેપ કરીને બંધારણીય સંસ્થાઓની ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો અને કહ્યું કે કોઈ વ્યક્તિ પર આતંકવાદી હોવાનો આરોપ હોય તો પણ બંધારણ હેઠળ તેના અધિકારો જળવાઈ રહે છે.
24 જાન્યુઆરી 1950ના રોજ બંધારણ સભાએ વંદે માતરમને રાષ્ટ્રીય ગીત જાહેર કર્યું હતું. લાંબા સમય સુધી તેના અપમાન અંગે અલગ કાયદો નહોતો, પરંતુ 2026ના ચોમાસુ સત્રમાં કેન્દ્ર સરકારે રાષ્ટ્રીય ગૌરવ અપમાન નિવારણ અધિનિયમ બનાવ્યો. આ કાયદા હેઠળ વંદે માતરમના ગાનને ઇરાદાપૂર્વક રોકવું, તેમાં વિક્ષેપ પાડવો અથવા જાહેરમાં તેનું અપમાન કરવું દંડનીય અપરાધ છે. આવું કરનારને 3 વર્ષ સુધીની જેલ, દંડ અથવા બંનેની સજા થઈ શકે છે.
આ વખતે 15 ઓગસ્ટે સ્વતંત્રતા દિવસ સમારોહ દરમિયાન પહેલીવાર લાલ કિલ્લાની પ્રાચીર પરથી વંદે માતરમના સંપૂર્ણ છ અંતરા ગવાયા હતા.
ગૃહ મંત્રાલયે 9 જુલાઈએ તમામ રાજ્યો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયોને રાષ્ટ્રીય ગીત વંદે માતરમ અને રાષ્ટ્રગાન જન ગણ મનના ગાન અને વાદન અંગે નવા નિર્દેશો જાહેર કર્યા હતા. તેમાં બંનેના સાચા શબ્દો, ઉચ્ચારણ અને નિર્ધારિત પ્રોટોકોલનું પાલન કરવા જણાવાયું હતું. નિર્દેશો અનુસાર, જો કોઈ કાર્યક્રમમાં વંદે માતરમ અને જન ગણ મન બંને ગવાય કે વગાડાય, તો પહેલા વંદે માતરમ અને ત્યારબાદ રાષ્ટ્રગાન થશે. જો કોઈ રાજ્ય કે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશનું પોતાનું રાજ્યગીત હોય, તો પહેલાં રાજ્યગીત, પછી વંદે માતરમ અને અંતે જન ગણ મન રહેશે.