નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે દિલ્હીમાં ઓક્ટોબરમાં થયેલા પ્રદર્શનો સાથે જોડાયેલી અરજીઓ પર સુનાવણી કરી. આ સુનાવણી દરમિયાન મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) એ સ્પષ્ટ કર્યું કે પ્રદર્શનકારીઓ કોઈ એક સ્થળ પર કાયમ માટે કબજો કરી શકે નહીં, કારણ કે ખેડૂતો, પત્રકારો અને અન્ય સંગઠનોને પણ વિરોધ કરવાનો અધિકાર છે. આ માટે નિર્ધારિત સમય અને યોગ્ય વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ.
CJIએ કહ્યું કે વિરોધ કરવાનો અને વેપાર કરવાનો, બંને અધિકારો જરૂરી છે. એવી જગ્યા નક્કી કરવી જોઈએ, જ્યાં પ્રદર્શનથી લોકોના રોજિંદા કામકાજ પર અસર ન પડે.
વેપારીઓના વકીલ મુકુલ રોહતગીએ રજૂઆત કરી કે પ્રદર્શનને કારણે દુકાનો બંધ રહે છે અને તહેવારોની મોસમમાં વેચાણ પર અસર પડે છે. આ અંગે CJIએ કહ્યું કે તમામ સંગઠનોને પણ કેસમાં સામેલ કરવામાં આવે અને તેમનો જવાબ માંગવામાં આવે.
CJI સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચ પ્રદર્શન સાથે જોડાયેલી અરજીઓ પર સુનાવણી કરી રહી છે. તેમાં પોલીસની કાર્યવાહી, પ્રદર્શનકારીઓને કસ્ટડીમાં લેવા, જાહેર સ્થળોએ અવરજવર રોકવા અને પ્રદર્શનની મંજૂરી ન આપવા જેવા મુદ્દા ઉઠાવવામાં આવ્યા છે.
અરજીઓ મુજબ, 10 ઑક્ટોબરે પ્રદર્શન માટે ભેગા થયેલા 7 હજારથી વધુ લોકોને કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા. પત્રકારો અને વકીલો સાથે મારપીટ, ઇન્ટરનેટ બંધ કરવું અને મેટ્રો બંધ કરીને સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશોનું પાલન ન કરવાનો આરોપ પણ લગાવવામાં આવ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે 15 ઑક્ટોબરે કેન્દ્ર સરકાર અને દિલ્હી પોલીસને નોટિસ પાઠવી હતી. કોર્ટે ઘટનાસ્થળના CCTV ફૂટેજ અને ડિજિટલ પુરાવાઓ સુરક્ષિત રાખવાનો પણ નિર્દેશ આપ્યો હતો. કોર્ટે એકસરખા મુદ્દાઓ ધરાવતી અરજીઓને અલગ-અલગ શ્રેણીઓમાં વહેંચી અને તેમના જવાબ રજુ કરવાનો નિર્દેશ પણ આપ્યો હતો.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં આ 8 કેસ પર એકસાથે સુનાવણી થઈ રહી છે:
- મેટ્રો અને ટ્રેન સેવાઓ બંધ કરવાનો મામલો: પ્રદર્શન દરમિયાન દિલ્હીમાં મેટ્રો સ્ટેશનો બંધ કરવા અને દિલ્હી આવતી-જતી ટ્રેનો પર પ્રતિબંધ મૂકવાના નિર્ણયને પડકારવામાં આવ્યો છે.
- સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશની અવમાનનાનો મામલો: આરોપ છે કે અધિકારીઓએ 9 ઑક્ટોબરે સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા મેટ્રો અને ટ્રેન સેવાઓ સંપૂર્ણપણે બંધ ન કરવાના નિર્દેશનું પાલન કર્યું ન હતું. આ મામલે કોર્ટના આદેશની અવમાનનાનો મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવ્યો છે.
- પ્રદર્શનકારીઓની અટકાયત કરવાનો મામલો: 10 ઑક્ટોબરે પ્રદર્શન દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં લોકોને અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હતા. અરજદારે પોલીસની આ કાર્યવાહી અને અટકાયતની કાનૂની પ્રક્રિયા પર સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
- વકીલો સાથે મારપીટ: પ્રદર્શન દરમિયાન વકીલોની અટકાયત કરવા અને પોલીસ સ્ટેશનની અંદર તેમની સાથે મારપીટ કરવામાં આવી હોવાના આરોપો સાથે જોડાયેલી અરજીઓ પર પણ સુનાવણી થશે.
- જંતર-મંતર પર પ્રદર્શનની મંજૂરી: યાચિકાકર્તાઓએ જંતર-મંતરને પ્રદર્શન સ્થળોની યાદીમાંથી દૂર કરવાના નિર્ણયને પડકાર્યો છે. તેમની માંગ છે કે ત્યાં ફરીથી પ્રદર્શન કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવે.
- કલમ 163 હેઠળ લગાવવામાં આવેલા પ્રતિબંધો: દિલ્હીમાં પ્રદર્શન રોકવા માટે ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS)ની કલમ 163 લાગુ કરવામાં આવી હતી. અરજદારોએ આ પ્રતિબંધોના આધાર અને તેને લાગુ કરવાની રીત પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે. કોર્ટે સંબંધિત આદેશોની નકલો રજૂ કરવા કહ્યું છે.
- રસ્તાઓ બંધ કરવા અને અવરજવર રોકવાનો મામલો: પ્રદર્શન દરમિયાન રસ્તાઓ પર બેરિકેડિંગ કરવા, લોકોની અવરજવર રોકવા અને પોલીસ દ્વારા લગાવવામાં આવેલા પ્રતિબંધોને પણ પડકારવામાં આવ્યા છે.
- અગાઉ આપવામાં આવેલા કોર્ટના આદેશોના પાલનનો મામલો: 11 ઑક્ટોબરે સુપ્રીમ કોર્ટે શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનકારીઓને ગેરકાયદેસર રીતે કસ્ટડીમાં ન લેવા અને મેટ્રો, ટ્રેન તેમજ ઇન્ટરનેટ સેવાઓ સામાન્ય રાખવાના નિર્દેશ આપ્યા હતા. અરજદારોનો આરોપ છે કે આ નિર્દેશોનું પાલન કરવામાં આવ્યું નથી.
દિલ્હીમાં પ્રદર્શન સંબંધિત અગાઉની 3 સુનાવણીઓ:
- 9 ઑક્ટોબર: CJIએ કહ્યું- માખી મારવા માટે હથોડો ન ચલાવો. કોકરોચ જનતા પાર્ટીના પ્રદર્શનને લઈને વધુ પડતી સખ્તાઈ પર સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારને ફટકાર લગાવી હતી. CJI સૂર્યકાંતે કહ્યું- તમારે કેટલીક બાબતો રોકવી જ પડશે. તેમને રોકવા માટે જેટલી કાર્યવાહી જરૂરી હોય તેટલી જ કરો. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે તમે માખી મારવા માટે હથોડા ચલાવો.
- 11 ઑક્ટોબર: સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું- શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનકારીઓની અટકાયત ન કરો.