નવી દિલ્હી: ચિપ્સ, કોલ્ડ્રિંક અને અન્ય પેકેટવાળા ખાદ્ય ઉત્પાદનોમાં જો આર્ટિફિશિયલ સ્વીટનર એટલે કે કેલરી વગરની મીઠાશ ઉમેરવામાં આવી હોય, તો હવે કંપનીએ પેકેટની આગળની બાજુએ ચેતવણી લખવી પડશે. આ ચેતવણીમાં સ્પષ્ટ લખાવું પડશે – 'CONTAIN NON CALORIC SWEETENER', એટલે કે આ ઉત્પાદનમાં આર્ટિફિશિયલ સ્વીટનર ઉમેરવામાં આવ્યું છે. અત્યાર સુધી આ માહિતી પેકેટની પાછળની બાજુએ નાના અક્ષરોમાં લખાયેલી હતી.
ફૂડ સેફ્ટી ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (FSSAI)એ સોમવારે આ પ્રસ્તાવ સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કર્યો. FSSAIએ કોર્ટને જણાવ્યું કે જે ઉત્પાદનોમાં મીઠું, ખાંડ અથવા સેચ્યુરેટેડ ફેટ નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ હશે, તેમના પેકેટની આગળની બાજુએ ષટકોણ લાલ નિશાન લગાવવાનો નિયમ હવે એક જ તબક્કામાં લાગુ કરવામાં આવશે. અગાઉ તેને બે તબક્કામાં લાગુ કરવાની યોજના હતી.
આર્ટિફિશિયલ સ્વીટનરનું વધુ પ્રમાણમાં સેવન કરવાથી ડાયાબિટીસ અને હાર્ટ એટેક જેવી ગંભીર બીમારીઓનું જોખમ વધી જાય છે, તે સંશોધનોમાં જણાવાયું છે.
જનહિત અરજી પર કાર્યવાહી
વાસ્તવમાં, '3S એન્ડ અવર હેલ્થ સોસાયટી' નામના એક જાહેર ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરીને ડબ્બાબંધ કે પેકેટમાં મળતા ખાદ્યપદાર્થો પર ચેતવણીના લેબલ લગાવવાની માગ કરી હતી. ત્યારથી કોર્ટમાં આ મામલે સુનાવણી ચાલી રહી છે.
13 ઑગસ્ટની સુનાવણી: જસ્ટિસ જે. બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ કે. વિનોદ ચંદ્રનની બેન્ચે નિયમો બનાવવામાં વિલંબ બદલ FSSAIને ઠપકો આપ્યો અને પૂછ્યું કે શું સરકાર નથી ઇચ્છતી કે તેના નાગરિકો સ્વસ્થ રહે?
31 ઑગસ્ટની સુનાવણી: FSSAIએ કોર્ટમાં સોગંદનામું રજૂ કર્યું, જેમાં પેકેટ પર ષટકોણ આકારનું લાલ ચેતવણી લેબલ અલગ-અલગ તબક્કામાં લાગુ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો.
તબક્કો 1: જે ઉત્પાદનોમાં ફેટ, શુગર કે મીઠામાંથી કોઈ પણ 'બે કે તેથી વધુ' વસ્તુઓ નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ હશે, તેમના પર લાલ લેબલ લગાવાશે. તેમાં વધુ પડતી મીઠી કોલ્ડ ડ્રિંક્સનો પણ સમાવેશ થશે.
તબક્કો 2: આ નિયમ એવા ઉત્પાદનો પર પણ લાગુ થશે, જેમાં આમાંથી કોઈ 'એક' વસ્તુ પણ વધુ પ્રમાણમાં હશે.
10 સપ્ટેમ્બર: બેન્ચે FSSAIને પૂછ્યું કે બંને તબક્કા લાગુ કરવાની સમયમર્યાદા શું હશે.
28 સપ્ટેમ્બરની સુનાવણી: FSSAIએ જણાવ્યું કે નોટિફિકેશન જાહેર કરવા માટે 4 મહિના, તેના પર સૂચનો આપવા માટે 60 દિવસ અને કંપનીઓને તે અપનાવવા માટે 365 દિવસની સમયમર્યાદા આપવામાં આવશે.
કોર્ટના સવાલ: તમે વાંધા અને સૂચનો માગવાની પ્રક્રિયા ફરીથી કેમ શરૂ કરવા માગો છો? જ્યારે તમે 2022માં આ પ્રક્રિયા શરૂ કરી હતી, ત્યારે છેલ્લા 4 વર્ષોમાં શું કરવામાં આવ્યું? જ્યારે મામલો લોકોના સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલો છે, ત્યારે નિયમો લાગુ કરવામાં આટલો સમય કેમ લાગી રહ્યો છે?
ત્યારબાદ FSSAIએ ખાણી-પીણીના પેકેટ પર ચેતવણીનું લેબલ લગાવવાનો નિયમ બે તબક્કાને બદલે એક તબક્કામાં લાગુ કરવાની વાત કહી. કોર્ટે આદેશ અનામત રાખ્યો છે.
ફ્રન્ટ ઑફ પેક લેબલિંગ (FOPL) વિશે જરૂરી સવાલ-જવાબ
સવાલ 1: શું કેટલાક ખાદ્ય પદાર્થોને આ લાલ લેબલમાંથી છૂટ આપવામાં આવી છે?
જવાબ: હા, કેટલીક પસંદગીની કેટેગરીને તેમાંથી બહાર રાખવાનો પ્રસ્તાવ છે. સિંગલ-ઇન્ગ્રેડિએન્ટ (માત્ર એક સામગ્રી ધરાવતા) ઉત્પાદનો અને એવા પદાર્થો, જેમાં કુદરતી રીતે જ ચરબી, ખાંડ કે મીઠું ભરપૂર હોય છે, તેમને છૂટ મળશે. ઉદાહરણ તરીકે શુદ્ધ ઘી, ખાદ્ય તેલ, સાદું મીઠું, ખાંડ, ગોળ અને મધને આ ફ્રન્ટ-ઑફ-પૅક ચેતવણીમાંથી મુક્ત રાખવામાં આવશે.
સવાલ 2: 'ફ્રન્ટ ઑફ પૅક લેબલિંગ' શું છે?
જવાબ: ફ્રન્ટ-ઑફ-પૅક લેબલિંગ (FOPL) એ લેબલ છે, જે ખાદ્ય ઉત્પાદનના પૅકેટના આગળના ભાગમાં લખાયેલું હોય છે. તેમાં ખાદ્ય પદાર્થોના મુખ્ય ઘટકો જેવા કે ખાંડ, મીઠું અને ચરબીની માહિતી સરળતાથી અને ઝડપથી સમજી શકાય તેવી રીતે દર્શાવવામાં આવે છે. તેનો હેતુ એ છે કે ગ્રાહક તરત સમજી શકે કે તે જે ખોરાક ખરીદી રહ્યો છે, તે સ્વાસ્થ્ય માટે કેટલો યોગ્ય છે. આ માહિતી પૅકેટની પાછળ લખાયેલા લાંબા-ચોડા ન્યુટ્રિશનલ ફૅક્ટ્સથી અલગ હોય છે. તેમાં માત્ર જરૂરી માહિતીને સરળ ગ્રાફિક્સ કે રંગો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 3: હાલમાં પેકેજ્ડ ફૂડ સાથે સંબંધિત પોષણ સંબંધી માહિતી ક્યાં લખેલી હોય છે?
જવાબ: આ સામાન્ય રીતે પેકેજ્ડ ફૂડના પાછળના ભાગે અથવા બાજુ પર ટેબલના સ્વરૂપમાં લખેલી હોય છે. આ માહિતી ઉત્પાદનના 100 ગ્રામ, 100 મિલીલીટર અથવા દરેક સર્વિંગમાં રહેલી પોષણમૂલ્ય જેવી કે કેલરી, ચરબી, પ્રોટીન, ખાંડ અને સોડિયમની માત્રા જણાવે છે.
પ્રશ્ન 4: 'ફ્રન્ટ ઑફ પેક લેબલિંગ'થી શું જાણવા મળે છે?
જવાબ: ફ્રન્ટ ઑફ પેક લેબલિંગથી જાણવા મળે છે કે ખોરાક હેલ્ધી છે કે અનહેલ્ધી. તે ગ્રાહકને ઝડપી નિર્ણય લેવામાં મદદ કરે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે FSSAIને નિયમો ઝડપથી લાગુ કરવા કહ્યું છે, જેથી લોકોના સ્વાસ્થ્યને થતા નુકસાનને રોકી શકાય.