નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટે દવાઓની મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) અને રિટેલરને મળતી કિંમત વચ્ચેના મોટા તફાવત પર ગંભીર સવાલ ઉઠાવ્યા છે. જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને જસ્ટિસ સંદીપ મહેતાની બેન્ચે પૂછ્યું કે આખી સિસ્ટમ દવા ઉત્પાદકોને શા માટે મદદ કરી રહી છે. કોર્ટે નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઇસિંગ ઓથોરિટી (NPPA)ને નિષ્ક્રિય ગણાવીને પૂછ્યું કે દવાઓની કિંમતો પર લગામ શા માટે લગાવવામાં આવતી નથી.
કોર્ટે નોંધ્યું કે ઘણી દવાઓની ઉત્પાદન કિંમત 10-20 રૂપિયા છે, રિટેલરને તે 30 રૂપિયામાં મળે છે, પરંતુ MRP 150-200 રૂપિયા છપાયેલું હોય છે. આ જ તફાવત કોર્ટને ખટકી રહ્યો છે. કોર્ટે કહ્યું કે હોસ્પિટલના ખર્ચનો હવાલો આપીને દર્દીઓ પાસેથી દવાની કિંમત કરતાં 100 કે 200 ગણો ભાવ વસૂલવો યોગ્ય નથી. બંને કેસોની સુનાવણી બાદ સુપ્રીમ કોર્ટે નિર્ણય અનામત રાખ્યો છે.
અગાઉની સુનાવણીમાં પણ કોર્ટે દવા કંપનીઓ અને હોસ્પિટલોના વધુ પડતા નફા પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. 12 ઓક્ટોબરે કોર્ટે એન્ટી-કેન્સર દવાઓના ટ્રેડ માર્જિનને MRPના 30% સુધી મર્યાદિત કરવાના કેન્દ્રના જવાબને આંશિક રીતે સંતોષકારક ગણાવ્યો હતો અને પૂછ્યું હતું કે અન્ય દવાઓ માટે આવી મર્યાદા કેમ નક્કી કરી શકાતી નથી. કેન્દ્રએ જણાવ્યું હતું કે એન્ટી-કેન્સર દવાઓ પર ટ્રેડ માર્જિન 30% સુધી મર્યાદિત કરવાથી દર્દીઓને વાર્ષિક અંદાજે 2,500 કરોડ રૂપિયાની બચત થશે.
29 સપ્ટેમ્બરે સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્રને પૂછ્યું હતું કે 2,700 રૂપિયાની કેન્સરની દવા પર MRP 27,000 રૂપિયા કેમ છે. કોર્ટે દવાઓની વધુ કિંમતને 'નરસંહાર' ગણાવીને નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી.
દવાઓની કિંમત કેવી રીતે નક્કી થાય છે તે સમજવા માટે ચાર મુદ્દા જાણવા જરૂરી છે: (1) ડ્રગ પ્રાઇસ કંટ્રોલ ઓર્ડર (DPCO) હેઠળ આવશ્યક દવાઓની કિંમત નિયંત્રિત થાય છે. 2013ના DPCO હેઠળ નેશનલ લિસ્ટ ઑફ એસેન્શિયલ મેડિસિન્સ (NLEM)માં સામેલ દવાઓની મહત્તમ કિંમત સરકાર નક્કી કરે છે. (2) બજારમાં વેચાતી દવાઓની કિંમતના આધારે આવશ્યક દવાઓની મહત્તમ મર્યાદા નક્કી થાય છે; તેનાથી વધુ કિંમતે દવા વેચવી ગેરકાયદેસર છે. (3) આરોગ્ય મંત્રાલય દવાઓની સુરક્ષા, અસરકારકતા અને કિંમત ધ્યાનમાં રાખીને આવશ્યક દવાઓની યાદી બનાવે છે. (4) આ યાદીની સમયાંતરે સમીક્ષા કરવામાં આવે છે અને જરૂરિયાત મુજબ નવી દવાઓ ઉમેરવામાં આવે છે. જે દવાઓ આ યાદીમાં નથી, તેની કિંમતો પર સરકારનું સીધું નિયંત્રણ ઓછું હોય છે.