નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમારને નોટિસ જારી કરીને જવાબ માંગ્યો છે. સાથે જ કોર્ટે તેમને સસ્પેન્ડ કરવાનો આદેશ આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે. આ અરજીઓ સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) સંબંધિત નિર્ણયો અંગે દાખલ કરવામાં આવી હતી.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની બેન્ચે આ મામલે સુનાવણી કરી. અરજદારોનો આરોપ છે કે SIR સાથે સંબંધિત આશરે 14 નિર્ણયો અન્ય બે ચૂંટણી કમિશનરોની સંમતિ વિના લેવામાં આવ્યા હતા. તેમણે આ નિર્ણયો રદ કરવા, જ્ઞાનેશ કુમાર સામે કેસ ચલાવવા અને SIR દરમિયાન મતદારોના નામ દૂર કરવાના મામલે SIT તપાસની માંગ કરી હતી. તેમજ અંતિમ નિર્ણય આવે ત્યાં સુધી CECને પદની કામગીરીથી દૂર રાખવાની માંગ પણ કરવામાં આવી હતી.
સુનાવણી દરમિયાન CJIએ કહ્યું કે ચૂંટણી પંચને લઈને અખબારોના અહેવાલો 100 ટકા સાચા, આંશિક રીતે સાચા અથવા સંપૂર્ણપણે ખોટા હોઈ શકે છે. આજે માત્ર તે અહેવાલોના આધારે કોર્ટ કોઈ આદેશ આપી શકે નહીં. કોર્ટ ચૂંટણી પંચનો જવાબ જાણવા માગે છે.
અરજદારોના વકીલે CECને તાત્કાલિક સસ્પેન્ડ કરવાની અથવા તેમની સત્તાઓ મર્યાદિત કરવાની માંગ કરી. જસ્ટિસ બાગચીએ પ્રશ્ન કર્યો, "પછી ચૂંટણી કોણ કરાવશે?" CJIએ જણાવ્યું કે જો રેકોર્ડ પરથી જાણવા મળે કે કોઈ નિર્ણય કાયદા અનુસાર લેવાયો ન હતો, તો કોર્ટ તે નિર્ણય રદ કરી શકે છે. અત્યારે મીડિયા અહેવાલોના આધારે એવું માની શકાય નહીં કે તમામ નિર્ણયો એકતરફી રીતે લેવાયા હતા. તેથી ચૂંટણી પંચ પાસેથી સ્પષ્ટ અને પારદર્શક જવાબ માંગવામાં આવ્યો છે.
અરજદારોના વકીલે કહ્યું કે ચૂંટણી પંચની વિશ્વસનીયતા અંગે લોકોમાં ચિંતા ઊભી થઈ છે. તેમણે એટલે સુધી કહ્યું કે આ દેશ સળગી ઉઠશે. જવાબમાં CJIએ કહ્યું કે પહેલાં મામલાની નક્કર માહિતી સામે આવવા દો. કોર્ટ પાસે પછીથી કોઈ નિર્ણય રદ કરવાનો અધિકાર છે.
બંધારણમાં સુપ્રીમ કોર્ટને CECને સસ્પેન્ડ કરવાની સ્પષ્ટ સત્તા આપવામાં આવી નથી. આર્ટિકલ 324 હેઠળ ચૂંટણી યોજવાની અને તેની દેખરેખ રાખવાની જવાબદારી ચૂંટણી પંચની છે, પરંતુ પંચના નિર્ણયોની કોર્ટમાં તપાસ થઈ શકે છે. જો કોઈ નિર્ણય કાયદા કે બંધારણની વિરુદ્ધ જણાય, તો સુપ્રીમ કોર્ટ તેના પર રોક લગાવી શકે અથવા રદ કરી શકે. CECને હટાવવાની રીત અલગ છે; આર્ટિકલ 324(5) હેઠળ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને સુપ્રીમ કોર્ટના જજની જેમ મહાભિયોગ દ્વારા હટાવી શકાય છે, જ્યારે અન્ય ચૂંટણી કમિશનરોને CECની ભલામણ પર હટાવી શકાય છે.
પ્રથમ અરજી પટનાના રાકેશ કુમાર સિંહે કરી છે. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ચૂંટણી પંચ બહુસદસ્યીય સંસ્થા છે, તેથી તેના નિર્ણયો એકપક્ષીય રીતે લઈ શકાય નહીં. પંચના મૂળ રેકોર્ડની તપાસ કરાવવાની માંગ કરવામાં આવી છે, જેથી જાણી શકાય કે વિવાદિત પગલાં બંધારણીય અને કાનૂની વ્યવસ્થા અનુસાર લેવાયા હતા કે નહીં. વચગાળાની રાહત તરીકે જ્ઞાનેશ કુમારને CEC પદ પરથી સસ્પેન્ડ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે.
બીજી અરજી એડવોકેટ શૈલેન્દ્ર મણિ ત્રિપાઠીએ કરી છે. તેમાં એકતરફી રીતે લેવાયેલા 14 નિર્ણયો રદ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. અરજીમાં નિવૃત્ત સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસની અધ્યક્ષતામાં સ્વતંત્ર ન્યાયિક તપાસ પંચ અથવા SIT બનાવવાની માંગ કરવામાં આવી છે, જેમાં સાયબર સુરક્ષા અને IT નિષ્ણાતોને પણ સામેલ કરવામાં આવે. પ્રસ્તાવિત તપાસમાં ECINet અને ERONet ડેટાબેઝનું ફોરેન્સિક ઑડિટ કરાવવાની માંગ કરવામાં આવી છે. SIR દરમિયાન 30 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાંથી 13 કરોડ નામ હટાવવામાં આવ્યા તેની પરિસ્થિતિની તપાસની પણ માંગ કરવામાં આવી છે.
અરજીમાં જ્ઞાનેશ કુમાર સિવાય અન્ય અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી કરવાની માંગ પણ કરવામાં આવી છે, જેમાં જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950ની કલમ 32 હેઠળ સક્ષમ સત્તાધિકારીને સૂચના આપવાની વાત કરવામાં આવી છે.