દીકરીના ભવિષ્ય માટે નાની-નાની બચત કરીને મોટું ભંડોળ ઊભું કરવું હોય તો સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના ઉપયોગી બની શકે છે. સરકાર આ યોજના પર હાલમાં વાર્ષિક 8.2% વ્યાજ આપે છે. આ યોજના હેઠળ દર મહિને ₹10,000 જમા કરવાથી 21 વર્ષ પછી અંદાજે ₹55.46 લાખ મળી શકે છે.
આ યોજના 22 જાન્યુઆરી 2015ના રોજ 'બેટી બચાવો, બેટી પઢાવો' અભિયાન હેઠળ શરૂ કરાઈ હતી. તેનો હેતુ માતા-પિતાને દીકરીઓના ભવિષ્ય માટે બચત કરવા પ્રેરિત કરવાનો છે. સરકાર મૂળ રકમ અને વ્યાજની ગેરંટી આપે છે.
આ યોજના હેઠળ ભારતીય નાગરિકતા ધરાવતી દીકરીના જન્મથી લઈને 10 વર્ષની ઉંમર સુધી ખાતું ખોલી શકાય છે. એક દીકરીના નામે માત્ર એક જ ખાતું ખોલી શકાય છે. એક પરિવારમાં વધુમાં વધુ બે દીકરીઓના ખાતા ખોલી શકાય છે. ખાતું પોસ્ટ ઑફિસ, સરકારી બેંકો તથા HDFC, ઍક્સિસ, ICICI અને IDBI જેવી ખાનગી બેંકોમાં ખોલી શકાય છે.
ખાતું ખોલવા માટે દીકરીનું જન્મ પ્રમાણપત્ર, આધાર કાર્ડ, પાન કાર્ડ અને બેંક તથા પોસ્ટ ઑફિસમાંથી મળતું ફોર્મ જરૂરી છે. દીકરી 18 વર્ષની થાય ત્યાં સુધી માતા-પિતા ખાતું ચલાવે છે અને ત્યારબાદ દીકરી પોતે ખાતું સંભાળી શકે છે.
આ યોજનામાં ઓછામાં ઓછા ₹250થી ખાતું શરૂ કરી શકાય છે. ત્યારબાદ ₹50ના ગુણાંકમાં રકમ જમા કરી શકાય છે. એક નાણાકીય વર્ષમાં વધુમાં વધુ ₹1.50 લાખ જમા કરી શકાય છે. ખાતું ખોલ્યાથી 15 વર્ષ સુધી જ પૈસા જમા કરવાના હોય છે. સરકાર દર ત્રિમાસિક ગાળે વ્યાજ દર નક્કી કરે છે. હાલમાં વ્યાજ દર વાર્ષિક 8.2% છે. વ્યાજ દર મહિને ગણવામાં આવે છે, પરંતુ તે દરેક નાણાકીય વર્ષના અંતે ખાતામાં જમા થાય છે.
દર મહિને ₹250 જમા કરવાથી 15 વર્ષમાં કુલ ₹45,000 જમા થશે અને 21 વર્ષ પછી અંદાજે ₹1.39 લાખ મળી શકે છે. ₹1,000 જમા કરવાથી 15 વર્ષમાં ₹1.80 લાખ જમા થશે અને 21 વર્ષ પછી અંદાજે ₹5.55 લાખ મળી શકે છે. ₹2,500 જમા કરવાથી ₹4.50 લાખ જમા થશે અને 21 વર્ષ પછી ₹13.87 લાખ મળી શકે છે. ₹5,000 જમા કરવાથી ₹9 લાખ જમા થશે અને 21 વર્ષ પછી ₹27.73 લાખ મળી શકે છે. ₹10,000 જમા કરવાથી 15 વર્ષમાં કુલ ₹18 લાખ જમા થશે અને 21 વર્ષ પછી અંદાજે ₹55.46 લાખ મળી શકે છે. આ આંકડા માત્ર અંદાજ છે, કારણ કે સરકાર સમયાંતરે વ્યાજ દરોમાં ફેરફાર કરે છે.
દીકરી 18 વર્ષની થાય અથવા 10મું ધોરણ પાસ કરે (જે પહેલાં આવે) ત્યારે આગળના અભ્યાસ માટે ખાતામાં જમા થયેલી રકમના 50% સુધી ઉપાડી શકાય છે. તેના માટે કોલેજ કે સંસ્થાનો પ્રવેશપત્ર અથવા ફીની રસીદ આપવી પડે છે. જેટલી ફી હોય તેનાથી વધુ રકમ ઉપાડી શકાતી નથી. આ રકમ એકસાથે અથવા સળંગ પાંચ વર્ષ સુધી વર્ષમાં એક વખત હપ્તામાં ઉપાડી શકાય છે.
ખાતું ખોલ્યાના 21 વર્ષ બાદ પરિપક્વ થાય છે. જો 21 વર્ષ પછી પણ ખાતું બંધ ન કરવામાં આવે તો તેના પર પોસ્ટ ઑફિસ સેવિંગ્સ અકાઉન્ટ જેટલું વ્યાજ મળતું રહે છે. શરૂઆતના પાંચ વર્ષ સુધી ખાતું બંધ કરી શકાતું નથી. ત્યારબાદ માત્ર બે પરિસ્થિતિમાં સમય પહેલાં ખાતું બંધ કરી શકાય છે: દીકરીના લગ્ન થાય ત્યારે લગ્નના એક મહિના પહેલાં અથવા લગ્નના ત્રણ મહિના પછી સુધી ખાતું બંધ કરી શકાય છે; તેના માટે નોટરી પ્રમાણિત ઘોષણાપત્ર અને ઉંમરનો પુરાવો આપવો પડે છે. ખાતાધારકનું મૃત્યુ થાય તો ડેથ સર્ટિફિકેટ જમા કરાવીને ખાતું તરત બંધ કરી શકાય છે અને જમા રકમ તથા વ્યાજ વાલીને મળે છે.
આ યોજનામાં રોકાણ પર આવકવેરાની કલમ 80C હેઠળ ટેક્સમાં છૂટ મળે છે. ઉપરાંત, મળતું વ્યાજ અને 21 વર્ષ પછી મળતી સંપૂર્ણ રકમ ટેક્સ-ફ્રી હોય છે.