રસોડામાં સંગ્રહ કરેલા લોટમાં નાના જંતુઓ, ધનેડાં કે ઈયળ પડી જવી એ ઘરેલુ કામકાજમાં એક સામાન્ય પણ નિરાશાજનક સમસ્યા છે. ખાસ કરીને જ્યારે તમે પરિવાર માટે કંઈક સ્વાદિષ્ટ બનાવવા ડબ્બામાંથી લોટ કાઢો છો અને તેમાં ફરતા નાના જંતુઓ દેખાય છે, ત્યારે આખી મહેનત પર પાણી ફરી વળે છે. લોટમાં એકવાર જીવાતનો ઉપદ્રવ શરૂ થઈ જાય પછી તે આખા લોટને બગાડી નાખે છે અને તેનો ખાવામાં ઉપયોગ કરવો મુશ્કેલ બની જાય છે. પરંતુ આ સમસ્યાના કાયમી નિરાકરણ માટે તમારા રસોડામાં જ રહેલી એક ગુણકારી વસ્તુ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે, અને તે છે તમાલપત્ર.
લોટમાં તમાલપત્રનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?
લોટને જીવાત અને અન્ય નુકસાનકારક જંતુઓથી બચાવવા માટે તમારા લોટના ડબ્બામાં 3 થી 4 સૂકા તમાલપત્ર મૂકી દેવા જોઈએ. તમાલપત્રની તીવ્ર સુગંધ જંતુઓને બિલકુલ પસંદ આવતી નથી, જેના કારણે તેઓ લોટથી દૂર રહે છે. લોટના વાસણમાં આ સૂકા પાન મૂક્યા પછી, તેની સુગંધ લાંબો સમય જાળવી રાખવા માટે દર 2 કે 3 મહિને જૂના પાન કાઢીને નવા તમાલપત્ર મૂકવા હિતાવહ છે. માણસો માટે આ પાનની સુગંધ ભલે સામાન્ય લાગે, પરંતુ જંતુઓ માટે તે અત્યંત શક્તિશાળી અને અણગમતી હોય છે.
શું તમાલપત્રથી લોટનો સ્વાદ બદલાઈ જશે?
ઘણા લોકોને એવી ચિંતા સતાવતી હોય છે કે લોટના ડબ્બામાં તમાલપત્ર રાખવાથી લોટમાં તેનો સ્વાદ કે સુગંધ બેસી જશે. હકીકતમાં, તમાલપત્ર સામાન્ય રીતે લોટના મૂળ સ્વાદને કોઈ નોંધપાત્ર અસર કરતા નથી. આમ છતાં, જો તમે તમાલપત્રની સુગંધ પ્રત્યે વધુ પડતા સંવેદનશીલ હો, તો તમે એક અલગ પદ્ધતિ પણ અપનાવી શકો છો. પાનને સીધા લોટમાં અંદર ભેળવવાને બદલે, તમે તેને ડબ્બાના ઢાંકણની અંદરની બાજુએ સેલોટેપથી ચોંટાડી શકો છો. બીજી અસરકારક રીત એ છે કે લોટને એક અલગ પ્લાસ્ટિક કે કાપડની બેગમાં ભરીને ડબ્બામાં મૂકો અને તે બેગની આસપાસ ડબ્બાના તળિયે અથવા બાજુઓ પર તમાલપત્ર મૂકી દો. આનાથી પાન સીધા લોટના સંપર્કમાં નહીં આવે, છતાં તેની સુગંધ કન્ટેનરમાં જળવાઈ રહેશે.
તમાલપત્ર જંતુઓને દૂર રાખવામાં કેમ અસરકારક છે?
વિજ્ઞાન અને આયુર્વેદ મુજબ, તમાલપત્રમાં 'નીલગિરી' (Eucalyptus) નામનું આવશ્યક તેલ રહેલું હોય છે. કેટલાક સંશોધનો દર્શાવે છે કે નીલગિરીની ગંધ મચ્છર અને અન્ય જીવાતોને ભગાડવામાં અત્યંત સક્રિય ભૂમિકા ભજવે છે. જોકે લોટના ધનેડાં પર તેની અસર અંગેના વૈજ્ઞાનિક પુરાવા હજુ મર્યાદિત છે, પરંતુ વર્ષોના ઘરગથ્થુ ઉપયોગ અને લોકોના અનુભવો નિઃશંકપણે સાબિત કરે છે કે લોટ અને પેન્ટ્રીની અન્ય સામગ્રીઓને સુરક્ષિત રાખવા તમાલપત્ર એક રામબાણ ઈલાજ છે. તે માત્ર લોટના જંતુઓ જ નહીં, પરંતુ રસોડામાં ફરતા શલભ (ફૂદાં), વંદા અને અન્ય નાના કીટકોને પણ અનાજથી દૂર રાખે છે.
હવાચુસ્ત ડબ્બા અને સ્વચ્છતાનું મહત્ત્વ
અનાજની જાળવણી માટે માત્ર તમાલપત્ર પર આધાર રાખવો પૂરતો નથી. લોટને સુરક્ષિત રાખવા માટે સૌથી મહત્ત્વની બાબત એ છે કે તેનો સંગ્રહ હંમેશા ચુસ્ત સીલબંધ (Airtight) ડબ્બામાં જ કરવો. ક્યારેય પણ લોટને બજારમાંથી લાવેલા કાગળ કે કાર્ડબોર્ડના પેકેટમાં લાંબા સમય સુધી ન રાખવો જોઈએ, કારણ કે નાના જંતુઓ આવા પેકેજિંગને સરળતાથી કોતરીને અંદર પ્રવેશી શકે છે. હંમેશા પ્લાસ્ટિક અથવા કાચના હવાચુસ્ત પાત્રનો ઉપયોગ કરો.
લોટના ડબ્બામાં 3-4 સૂકા તમાલપત્ર મૂકો. તેમની તીવ્ર સુગંધ જંતુઓને દૂર રાખે છે. દર 2-3 મહિને જૂના પાન બદલી નવા મૂકવા હિતાવહ છે.
સામાન્ય રીતે, તમાલપત્ર લોટના મૂળ સ્વાદને નોંધપાત્ર અસર કરતા નથી. જો ચિંતા હોય, તો પાનને ડબ્બાના ઢાંકણ પર ચોંટાડી શકાય છે અથવા લોટને અલગ બેગમાં રાખી તેની આસપાસ પાન મૂકી શકાય છે.
તમાલપત્રમાં 'નીલગિરી' નામનું આવશ્યક તેલ હોય છે, જેની ગંધ જંતુઓને અણગમતી હોય છે. તે મચ્છર, શલભ, વંદા અને અન્ય નાના કીટકોને અનાજથી દૂર રાખે છે.
લોટનો સંગ્રહ હંમેશા ચુસ્ત સીલબંધ હવાચુસ્ત ડબ્બામાં જ કરવો જોઈએ. બજારના કાગળના પેકેટમાં લોટ લાંબા સમય સુધી ન રાખવો. પ્લાસ્ટિક કે કાચના હવાચુસ્ત પાત્રનો ઉપયોગ કરો.