આજના ડિજિટલ યુગમાં ઓનલાઈન ભણતર, ડિજિટલ પેમેન્ટ, વીડિયો કોલિંગ અને વર્ક ફ્રોમ હોમ માટે હાઈ-સ્પીડ ઇન્ટરનેટ જરૂરી બન્યું છે. ભારતના કેટલાક અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં હજુ પણ નેટવર્કની સમસ્યા છે. આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા માટે ઈલોન મસ્કની સ્પેસએક્સ કંપનીની 'સ્ટારલિંક' સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સેવા ચર્ચામાં છે. આ સેવા જમીનમાં કેબલ નાખ્યા વગર કે મોબાઇલ ટાવર વિના સીધું ઇન્ટરનેટ આપવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. પરંતુ ભારતમાં હજુ સુધી આ સેવા વ્યાપારી ધોરણે શરૂ થઈ શકી નથી.
સ્ટારલિંક કેવી રીતે કામ કરે છે?
સામાન્ય રીતે આપણે ઇન્ટરનેટ માટે ઓપ્ટિકલ ફાઇબર કેબલ કે મોબાઇલ ટાવર પર આધાર રાખીએ છીએ. પરંતુ સ્ટારલિંક પૃથ્વીની નજીકની ભ્રમણકક્ષામાં (લો અર્થ ઓર્બિટમાં) રહેલા ઉપગ્રહોના નેટવર્ક દ્વારા સીધું ઇન્ટરનેટ પૂરું પાડે છે. આ માટે ગ્રાહકે પોતાના ઘરે એક નાનું, ખાસ પ્રકારનું ડીશ એન્ટેના અને વાઇ-ફાઇ રાઉટર લગાવવું પડે છે. આ ડીશ આકાશમાં ફરતા સ્ટારલિંક ઉપગ્રહો સાથે સીધો સંપર્ક કરીને સિગ્નલ મેળવે છે અને મોકલે છે. ઉપગ્રહમાંથી મળતા આ સિગ્નલ ગ્રાઉન્ડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મારફતે સીધા વપરાશકર્તા સુધી ઇન્ટરનેટ કનેક્શન પહોંચાડે છે.
ભારતે કેમ હજુ સુધી એન્ટ્રી આપી નથી?
જાન્યુઆરી 2026માં ભારત સરકારે સંસદમાં જણાવ્યું હતું કે સ્ટારલિંકને સેટેલાઇટ સંચાર સેવાઓ માટે લાયસન્સ આપવામાં આવ્યું છે. પરંતુ વ્યાપારી ધોરણે ગ્રાહકો માટે સેવા શરૂ કરવા માત્ર લાયસન્સ મેળવવું પૂરતું નથી. ભારતે હજુ સુધી વ્યાવસાયિક મંજૂરી નથી આપી તેની પાછળ સુરક્ષા સંબંધિત કારણો અને અમુક નિયમો રહેલા છે.
સુરક્ષા અને દેખરેખ: ભારત સરકાર ઇચ્છે છે કે દેશમાં ડેટા સુરક્ષિત રહે. આ માટે કંપનીએ ભારતમાં જ ગેટવે અને નેટવર્ક સિસ્ટમ ઊભી કરવી પડે. ભારતનો ટ્રાફિક મોનિટર થઈ શકે અને દેશની સુરક્ષા એજન્સીઓ જરૂર પડ્યે કાનૂની રીતે માહિતી મેળવી શકે તેવી વ્યવસ્થા ગોઠવવી ફરજિયાત છે.
સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણી: સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ આપવા માટે સ્પેક્ટ્રમની અલગથી ફાળવણી જરૂરી છે. કંપનીને લાઇસન્સ મળવાથી આપમેળે સ્પેક્ટ્રમનો ઉપયોગ કરવાનો અધિકાર મળી જતો નથી. આ પ્રક્રિયા હજુ પૂરી થઈ નથી.
શું વિવાદ ચાલી રહ્યો છે?
આ બધી પ્રક્રિયાઓમાં થઈ રહેલા વિલંબને કારણે ઓક્ટોબર 2026માં ઈલોન મસ્કે સોશિયલ મીડિયા પર એવો આરોપ લગાવ્યો હતો કે, કેટલાક મોટા વ્યાપારી હિતો (ભારતીય ઇન્ટરનેટ પ્રોવાઇડર કંપનીઓ) સ્ટારલિંકની ભારતમાં એન્ટ્રીને રોકવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
આ આરોપના જવાબમાં ભારતના ટેલિકોમ મંત્રી જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયાએ સ્પષ્ટતા કરતાં કહ્યું હતું કે ભારત કોઈપણ ક્ષેત્રમાં કોઈનો પણ એકાધિકાર (મોનોપોલી) ચલાવી લેશે નહીં. તેથી આ વિલંબ માટે અન્ય ભારતીય ઇન્ટરનેટ કંપનીઓને દોષ આપવો ખોટો છે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી સ્ટારલિંક ભારતની સુરક્ષા મંજૂરી, સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણી અને નિયમનકારી પ્રક્રિયાઓનું પૂરેપૂરું પાલન નહીં કરે, ત્યાં સુધી તેને વ્યાપારી લોન્ચ માટે લીલી ઝંડી મળી શકશે નહીં.