ભારતમાં વિજયાદશમી એટલે દશેરાનો તહેવાર બુરાઈ પર સારાના વિજયના પ્રતીક તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે દેશભરમાં રામલીલા પછી રાવણ, મેઘનાદ અને કુંભકર્ણના પૂતળાં દહન કરવામાં આવે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે શ્રીલંકામાં, જ્યાં રાવણનું રાજ્ય હતું તે ભૂમિ પર, આ તહેવાર કેવી રીતે ઉજવાય છે? શું ત્યાં પણ રાવણ દહન થાય છે? ચાલો જાણીએ.
ભારતમાં દશેરા 20 ઓક્ટોબરે ઉજવાશે. અહીં આ તહેવાર ભગવાન રામના વિજય અને અધર્મ પર ધર્મના વિજય સાથે જોડાયેલો છે. શ્રીલંકાની સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક પરંપરા ભારતથી ઘણી અલગ છે. ત્યાં મોટાભાગની વસ્તી બૌદ્ધ ધર્મ પાળે છે, જ્યારે નાનો હિન્દુ સમુદાય પોતાના પરંપરાગત તહેવારો ઉજવે છે. એટલે ભારતની જેમ ત્યાં રામલીલા કે રાવણ દહનની મોટા પાયે જાહેર ઉજવણી થતી નથી. શ્રીલંકામાં દશેરા મુખ્યત્વે ત્યાં રહેતા થોડા હિન્દુ પરિવારો પૂરતી મર્યાદિત છે અને સામાન્ય લોકોના જીવનમાં તેનું ખાસ ધાર્મિક મહત્વ નથી.
ભારતમાં રાવણને ઘમંડ અને દુષ્ટતાના પ્રતીક તરીકે બાળવામાં આવે છે, પરંતુ શ્રીલંકામાં તેને અલગ રીતે જોવામાં આવે છે. ત્યાંના લોકો રાવણને ખલનાયક નહીં, પરંતુ પ્રાચીન લંકાના શક્તિશાળી રાજા, મહાન યોદ્ધા અને વેદોના વિદ્વાન માને છે. શ્રીલંકાના ઘણા ભાગોમાં તેમને કુશળ વહીવટકર્તા અને ભગવાન શિવના ભક્ત તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. આ ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક દૃષ્ટિકોણને કારણે ત્યાં રાવણના પૂતળાં બાળવાની પરંપરા નથી, કારણ કે તેઓ તેમને પોતાની પ્રાચીન સંસ્કૃતિના શક્તિશાળી સમ્રાટ તરીકે જુએ છે.
શ્રીલંકામાં રાવણ દહન નથી થતું, પરંતુ એક અનોખી અને ભવ્ય પરંપરા ઉજવાય છે. કોલંબો નજીક પન્નીપીટીયા વિસ્તારમાં આવેલું શ્રી દેવરામ વિહાર મંદિર દર વર્ષે એક ખાસ સાંસ્કૃતિક શોભાયાત્રાનું આયોજન કરે છે, જેમાં રાવણની વિશાળ પ્રતિમા હાથીની પીઠ પર મૂકવામાં આવે છે. આ કાર્યક્રમમાં શણગારેલા હાથીઓની શોભાયાત્રા, પરંપરાગત લોકનૃત્યો અને વિવિધ ધાર્મિક વિધિઓનો સમાવેશ થાય છે. સ્થાનિક ભાષામાં આ ભવ્ય કાર્યક્રમને 'મેદિન મહા પેરાહેરા' કહેવામાં આવે છે.
આ ઉજવણી બૌદ્ધ પવિત્ર કેલેન્ડર સાથે જોડાયેલી છે. શ્રીલંકામાં આ તહેવાર માર્ચ મહિનાની પૂર્ણિમાના દિવસે ઉજવાય છે, જેને 'મેદિન પોયા' કહેવામાં આવે છે. બૌદ્ધ પરંપરા અનુસાર, આ દિવસે ભગવાન બુદ્ધ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યા પછી પ્રથમ વખત પોતાના વતન કપિલવસ્તુ પાછા ફર્યા હતા. આ પવિત્ર તિથિએ મંદિર રાવણની પ્રતિમા સાથે પેરાહેરા શોભાયાત્રાનું આયોજન કરે છે, જે આ પ્રદેશની સાંસ્કૃતિક વિવિધતા દર્શાવે છે.