કોંગ્રેસ નેતા સોનિયા ગાંધીના પુસ્તક 'બિલોન્ગિંગ: અ જર્ની ઓફ લવ'માં દેશગાંધી પરિવારમાં દેરાણી-જેઠાણી વચ્ચેના સંબંધો પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે. પુસ્તકમાં સોનિયા ગાંધીએ સંજય ગાંધી અને મેનકા ગાંધીના લગ્ન, પારિવારિક જીવન અને તેમની વચ્ચે ઊભા થયેલા મતભેદો વિશે વિગતવાર લખ્યું છે.
સોનિયા ગાંધી લખે છે કે 1973ના અંતમાં સંજય ગાંધી પોતાના સ્કૂલના મિત્રની સગાઈમાં મેનકા આનંદને મળ્યા. તે સમયે મેનકા સંજય કરતાં 10 વર્ષ નાની હતી અને એલએસઆર કોલેજમાં ભણતી હતી. તે સેના અધિકારીની પુત્રી હતી અને થોડુંક મોડેલિંગ પણ કરતી હતી. સંબંધની શરૂઆતના થોડા જ દિવસોમાં સંજયે લગ્ન વિશે વાત કરી, જેથી ઈન્દિરા ગાંધીને આશ્ચર્ય થયું. ઈન્દિરાએ સંજયને રાહ જોવા કહ્યું કારણ કે મેનકા સગીર હતી અને ઉંમરના તફાવતથી પણ તેઓ ચિંતિત હતા.
સોનિયા લખે છે કે ઈન્દિરા ગાંધીને ચિંતા હતી કે મેનકાના માતા અમતેશ્વર આનંદ સંજય પર લગ્નની તારીખ નક્કી કરવા દબાણ કરી રહ્યા હતા. તેમણે આ માહિતી સંજયના નજીકના મિત્ર પાસે ચકાસણી પણ કરાવી હતી. સંજયના અડગ રહેવાને કારણે ટૂંક સમયમાં બંનેની સગાઈ થઈ અને સપ્ટેમ્બર 1974માં તેમના લગ્ન થયા.
મેનકા અંગે સોનિયા લખે છે કે તે ખૂબ જ જીવંત અને વાચાળ છોકરી હતી. ઘરમાં દેવરાણી તરીકે આવવાથી શાંતિ થતી હતી અને તેની વાતો સાંભળવામાં આનંદ આવતો હતો. પ્રિયંકા પણ વારંવાર મેનકાના રૂમમાં તેની પાસેથી વાર્તાઓ સાંભળતી હતી. પરંતુ ધીમે ધીમે ઘરનું વાતાવરણ બદલાવા લાગ્યું અને અકળામણ વધવા લાગી.
સોનિયાના જણાવ્યા અનુસાર ઘરમાં તેમને 'બહૂરાની' અને મેનકાને 'છોટી બહૂરાની' કહેવામાં આવતું. સોનિયાને લાગતું કે બંને દીકરીઓ સમાન હતી, પરંતુ મેનકાને આ શબ્દો અપમાનજનક લાગતા હતા. જ્યારે મેનકા કડવાશથી બોલતી ત્યારે સોનિયા શાંતિ જાળવી રાખવા ચૂપ રહેતી, પરંતુ જ્યારે વાત આગળ વધી જતી ત્યારે તે પણ જવાબ આપતી.
પુસ્તકમાં સોનિયા લખે છે કે સંજય અને મેનકા વચ્ચે મતભેદો પણ સામે આવવા લાગ્યા હતા અને બંને વચ્ચે મોટેથી ગુસ્સાવાળી વાતચીત થતી હતી. જ્યારે મેનકા ગુસ્સામાં હતી ત્યારે ઈન્દિરા ગાંધીની સામે પણ ગાળો આપતી હતી. સંયુક્ત પરિવારમાં રહેવું એક યુવાન છોકરી માટે મુશ્કેલ હતું કારણ કે તેનો સ્વભાવ સામાજિક હતો. સંજય પોતાના કાર પ્રોજેક્ટમાં વ્યસ્ત હતા, ઈન્દિરા આખો દિવસ કામ કરતા હતા, રાજીવ પાયલટ હતા અને સોનિયા ઘરના કામો અને બાળકોમાં વ્યસ્ત રહેતી હતી. તેમને લાગે છે કે ઘર મેનકાને નીરસ અને વધુ પડતા શિસ્તવાળું લાગતું હશે. બાદમાં મેનકાએ સંજય સાથે રાજકીય કાર્યક્રમોમાં જવાનું શરૂ કર્યું અને તેનું વર્તન થોડું સ્થિર થયું. મેનકાએ 'સૂર્યા' નામનું મેગેઝિન શરૂ કર્યું જેમાં તેની માતા ડિરેક્ટર અને મેનકા એડિટર હતી.
સોનિયાના જણાવ્યા મુજબ ઇમરજન્સી દરમિયાન સંજય ગાંધીના વર્તનથી પાર્ટીના કેટલાક વરિષ્ઠ નેતાઓ નાખુશ હતા. સંજય પર મનસ્વી નિર્ણયો લેવાના આરોપો લાગી રહ્યા હતા. આ દરમિયાન મેનકાની ભૂમિકાથી ઈન્દિરા ગાંધી ચિંતિત હતા. સંજયને શાંત કરવાને બદલે મેનકા તેમની હરકતોને પ્રોત્સાહન આપતી હતી અને ઘણીવાર તેમની પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લેતી હતી. સોનિયા લખે છે કે ઈન્દિરાએ તત્કાલીન કેબિનેટ સચિવ પીએન ધરને કહ્યું હતું કે મેનકાની અત્યારથી જ પાંખો ફૂટવા લાગી છે.
આ પુસ્તકમાં સોનિયા ગાંધીએ પારિવારિક સંબંધોના ઉતાર-ચઢાવને ખુલ્લા દિલે રજૂ કર્યા છે, જેનાથી દેશગાંધી પરિવારના અંદરના ઘટનાક્રમ પર પ્રકાશ પડે છે.