ઘણીવાર ઇન્ટરવ્યૂ પહેલાં હૃદયના ધબકારા વધી જાય છે, પરીક્ષા ખંડમાં પ્રવેશતાં હાથ-પગ ઠંડા પડી જાય છે અથવા સ્ટેજ પર બોલતાં પહેલાં શ્વાસ ઝડપી થઈ જાય છે. આવી સ્થિતિને 'સિચ્યુએશનલ એન્ઝાયટી' અથવા પરિસ્થિતિગત ચિંતા કહેવામાં આવે છે. આ ચોક્કસ ઘટના કે પરિસ્થિતિને કારણે થતી અસ્થાયી ચિંતા છે અને દરેક કિસ્સામાં તેને ચિંતા વિકારનું લક્ષણ માનવું યોગ્ય નથી.
આ સમય દરમિયાન, મગજની તણાવ પ્રતિભાવ પ્રવૃત્તિ હૃદયના ધબકારા અને શ્વાસ લેવામાં વધારો કરી શકે છે. આનાથી પરસેવો, ધ્રુજારી, પેટ ખરબ અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી થઈ શકે છે. ચાલો આ સમસ્યાઓના કારણો શોધીએ.
પરિસ્થિતિગત ચિંતા કેમ થાય છે?
જ્યારે મગજ કોઈ પરિસ્થિતિને તણાવપૂર્ણ અથવા પડકારજનક માને છે, ત્યારે શરીરની તણાવ પ્રતિભાવ પ્રણાલી સક્રિય થાય છે. પરિણામે હૃદયના ધબકારા અને શ્વાસની ગતિ વધી શકે છે. કેટલાક લોકોને વધુ પડતો પરસેવો, હાથ ધ્રૂજવા, મોં સુકાવું, પેટમાં અસ્વસ્થતા અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી પણ થઈ શકે છે.
ઇન્ટરવ્યૂ, પરીક્ષા કે જાહેર ભાષણ દરમિયાન અન્ય લોકો દ્વારા મૂલ્યાંકન થવાનો ડર પણ ચિંતાનું મુખ્ય કારણ બની શકે છે. ભૂલ થઈ જશે અથવા લોકો શું વિચારશે તેવા વિચારો ગભરાટ વધારી શકે છે. જોકે, પરિસ્થિતિગત ચિંતા અને સામાજિક ચિંતા વિકાર બંને અલગ સ્થિતિઓ છે.
ચિંતા નિયંત્રિત કરવા શું કરવું?
પરિસ્થિતિગત ચિંતા ઘટાડવા માટે ઇન્ટરવ્યૂ કે પરીક્ષાની અગાઉથી તૈયારી કરવી, ધીમા અને નિયંત્રિત શ્વાસ લેવા, નકારાત્મક વિચારો ઓળખવા તથા પૂરતી ઊંઘ લેવી મદદરૂપ થઈ શકે છે. નિયમિત કસરત અને સંતુલિત દિનચર્યા પણ ફાયદાકારક છે. ગભરાટના ડરથી આવી પરિસ્થિતિઓને વારંવાર ટાળવાને બદલે ધીમે ધીમે તેનો સામનો કરવો ઉપયોગી બની શકે છે.
જો ચિંતા વારંવાર થતી હોય, રોજિંદા જીવનને અસર કરતી હોય અથવા ગંભીર શારીરિક લક્ષણો અનુભવાય, તો ડૉક્ટર કે માનસિક આરોગ્ય નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે. છાતીમાં દુખાવો, બેભાન થવું કે ગંભીર શ્વાસની તકલીફ થાય તો તાત્કાલિક તબીબી સહાય લેવી જોઈએ.