સોના-ચાંદીના બજારમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી મોટા ભાવ ફેરફાર જોવા મળી રહ્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ચાંદીના ભાવ તેની ટોચની સપાટીથી 60 ટકાથી વધુ ઘટી ગયા છે. આ દરમિયાન ભારત સરકારે ચાંદીની આયાતને લઈને એક મહત્ત્વનો નિર્ણય લીધો છે, જેનાથી સ્થાનિક બજારમાં ચાંદીની ઉપલબ્ધતા વધી શકે છે.
ભારતે આગામી છ મહિના માટે લગભગ 6,500 ટન ચાંદીની આયાત પરમિટ બહાર પાડી છે. આ જથ્થો લગભગ 20.9 કરોડ ઔંસ થાય છે, જે વર્ષ 2025માં ભારતે આખા વર્ષ દરમિયાન આયાત કરેલી 23.2 કરોડ ઔંસ ચાંદીના લગભગ 90 ટકા છે. જાણીતી સંશોધન સંસ્થા હેરેયસ (Heraeus)ના વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર, આયાત પરમિટમાં વધારો થવાથી સ્થાનિક બજારમાં ચાંદીની ઉપલબ્ધિ અને વપરાશ વધી શકે છે. ખાસ કરીને દિવાળી પહેલાની તહેવારોની મોસમમાં માંગને ટેકો મળવાની આશા છે. આ વર્ષે દિવાળી 8 નવેમ્બરે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોમવારે ચાંદી 51 ડોલર પ્રતિ ઔંસની આસપાસ કારોબાર કરી રહી હતી. 2 નવેમ્બરે ચાંદીનો ભાવ 49 ડોલર પ્રતિ ઔંસ સુધી નીચે આવ્યો હતો. ઉપલા સ્તરની તુલનામાં ચાંદીમાં 60 ટકાથી વધુનો ઘટાડો થયો છે. ભારતીય બજારમાં ચાંદીનો ભાવ ₹1.70 લાખ પ્રતિ કિલો સુધી ઘટી શકે છે. એનાલિસ્ટ અનુજ ગુપ્તાના જણાવ્યા અનુસાર, ₹1.78 લાખથી ₹1.85 લાખની રેન્જ ખરીદી માટે સંભવિત સ્તર ગણી શકાય. બોનાન્ઝાના સિનિયર રિસર્ચ એનાલિસ્ટ નિરપેન્દ્ર યાદવે કહ્યું કે, મજબૂત ડોલર, ઊંચા બોન્ડ યીલ્ડ અને ઔદ્યોગિક માંગ અંગેની ચિંતાને કારણે ચાંદીના ભાવ પર દબાણ છે. આગળની દિશા વૈશ્વિક ભાવ, ડોલરની સ્થિતિ, અમેરિકી વ્યાજ દરોની અપેક્ષા અને ભારતના સ્થાનિક પ્રીમિયમ પર નિર્ભર રહેશે.
બીજી તરફ, સોનાના બજારમાં પણ મહત્ત્વપૂર્ણ વલણ જોવા મળી રહ્યું છે. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલ (WGC)એ વર્ષ 2026માં સોનાની રોકાણ માંગ વધવાનો અંદાજ અગાઉના 400 ટનથી ઘટાડીને 200 ટન કરી દીધો છે. આનું મુખ્ય કારણ સોનાના બાર અને સિક્કાઓની નબળી ખરીદી છે. WGCના જણાવ્યા અનુસાર, જાન્યુઆરીમાં 5,595 ડોલર પ્રતિ ઔંસનો રેકોર્ડ સ્તર સ્પર્શ્યા પછી સોનાનો ભાવ 29 ટકા ઘટી ચૂક્યો છે. ઊંચા કાચા તેલના ભાવ અને વ્યાજ દરો વધવાની શક્યતાએ સોનાના ભાવ પર દબાણ લાવ્યું છે. ઈરાન યુદ્ધ દરમિયાન તેલ મોંઘું થવાથી મોંઘવારીની ચિંતા વધી હતી અને બજારમાં એવી આશંકા મજબૂત થઈ હતી કે વ્યાજ દરો ઊંચા રહી શકે છે.
WGCના જણાવ્યા અનુસાર, ત્રીજા ક્વાર્ટરમાં સોના સાથે જોડાયેલા ફિઝિકલી બેક્ડ એક્સચેન્જ ટ્રેડેડ ફંડ (ETF)માં 211 ટનનું રોકાણ આવ્યું હતું, જ્યારે બોન્ડ યીલ્ડ ઊંચી હતી અને અમેરિકી ડોલર મજબૂત હતો. જોકે, રિટેલ રોકાણકારોની બાર અને કોઈન ખરીદી વાર્ષિક ધોરણે 19 ટકા ઘટીને 268 ટન રહી છે.
અમેરિકી ફેડરલ રિઝર્વે અગાઉની બેઠકમાં વ્યાજ દરોમાં ફેરફાર કર્યો ન હતો, પરંતુ ભવિષ્યમાં દર વધવાની શક્યતા છે. સપ્ટેમ્બરમાં અમેરિકાનો PCE મોંઘવારી ઈન્ડેક્સ વાર્ષિક ધોરણે 3.6 ટકા પર પહોંચ્યો હતો, જે ગયા મહિને 3.4 ટકા હતો, અને કોર મોંઘવારી 3.1 ટકા રહી હતી. અમેરિકી અર્થવ્યવસ્થા ત્રીજા ક્વાર્ટરમાં વાર્ષિક ધોરણે 3.4 ટકાની ઝડપે વધી હતી. આ આંકડાઓ પછી બજારમાં ડિસેમ્બરમાં 25 બેસિસ પોઈન્ટના વ્યાજ દર વધારાની લગભગ 76 ટકા શક્યતા આંકવામાં આવી રહી છે.
નિષ્ણાતોના મતે, ચાંદીની આયાત પરમિટમાં વધારો તહેવારોની મોસમને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવ્યો છે, જેથી સ્થાનિક પુરવઠો જળવાઈ રહે. સોનાના સંદર્ભમાં ચીનની ખરીદીનું ઉદાહરણ પણ આપવામાં આવ્યું છે. જૂનમાં ચીનની બિન-નાણાકીય સોનાની આયાત વધીને 173 ટન થઈ હતી, જે માર્ચ 2024 પછી સૌથી વધુ હતી. ચીનની સેન્ટ્રલ બેંકે જૂનમાં 15 ટન અને જુલાઈમાં 20 ટન સોનું ખરીદ્યું હતું. તે સમયે ચીનની માંગે કિંમતોને ટેકો આપવામાં મદદ કરી હતી. જોકે, હેરેયસે એ પણ જણાવ્યું કે, અત્યારે એવું કહેવું ઉતાવળ ગણાશે કે એવી જ ખરીદી ફરી શરૂ થઈ ગઈ છે. શાંઘાઈ પ્રીમિયમ મર્યાદિત છે અને ચીનની સેન્ટ્રલ બેંકના ઓક્ટોબર મહિનાના રિઝર્વના આંકડા નવેમ્બરની શરૂઆતમાં આવવાના હતા.