ભારતના ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્ય સિક્કિમે ખેતીમાં એવી સિદ્ધિ મેળવી છે જે અમેરિકા અને ચીન જેવા મોટા દેશો પણ મેળવી શક્યા નથી. સિક્કિમ આજે વિશ્વનું પ્રથમ સંપૂર્ણ ઓર્ગેનિક રાજ્ય છે. આ મુસાફરી વર્ષ 2003માં શરૂ થઈ હતી, જ્યારે રાજ્યની ખેતીમાં રસાયણિક ખાતર અને જંતુનાશકોનો વધુ પડતો ઉપયોગ થતો હતો.
તે સમયે સિક્કિમની જમીન અને ભૂગર્ભ જળ પર રસાયણોની અસર વધી રહી હતી. જંતુનાશકોના કારણે ભમરા અને મધમાખીઓ જેવા પરાગનયન કરતા જીવોની સંખ્યા ઘટવા લાગી. આની સીધી અસર રાજ્યની મુખ્ય નિકાસ પાક એવી મોટી એલચીના ઉત્પાદન પર પડી.
આ સમસ્યાને ધ્યાનમાં લઈને તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી પવન ચામલિંગે રાજ્યને સંપૂર્ણ રસાયણમુક્ત બનાવવાનો નિર્ણય લીધો. સરકારે ખેતીમાં વપરાતા તમામ રસાયણિક ખાતરો, ઝેરી જંતુનાશકો અને સિંગલ-યુઝ પ્લાસ્ટિક પર કાયદેસર પ્રતિબંધ મૂક્યો.
સરકારે રસાયણિક ખાતરો પર અપાતી સબસિડી બંધ કરી. તેના બદલે જે ખેડૂતો ઓછામાં ઓછી બે ગાયો પાળે તેમને આ સહાય આપવામાં આવી, જેથી ડેરીમાંથી તેમને વધારાની આવક પણ મળે. રાજ્યભરમાં અળસિયા ખાતર (વર્મીકમ્પોસ્ટ)ના એકમો ઊભા કરવામાં આવ્યા અને ઓર્ગેનિક કચરામાંથી ખાતર બનાવવાનું શરૂ થયું. ઝેરી સ્પ્રેની જગ્યાએ લીમડાના તેલનો કુદરતી જંતુનાશક તરીકે ઉપયોગ થવા લાગ્યો.
શરૂઆતના તબક્કામાં રાજ્યના પાક ઉત્પાદનમાં આશરે 20 ટકાનો ઘટાડો થયો હતો. તેમ છતાં ખેડૂતોએ હિંમત ન હારી અને કુદરતી ખેતી પર ભરોસો રાખ્યો. ધીમે ધીમે જમીનની ફળદ્રુપતા પાછી આવી, મધમાખીઓ ફરી વધી અને એલચીનું ઉત્પાદન રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યું. આ સફળતાને ધ્યાનમાં લઈને વર્ષ 2016માં સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ સિક્કિમને ‘વિશ્વનું પ્રથમ 100% ઓર્ગેનિક રાજ્ય’ જાહેર કર્યું.
આજે સિક્કિમના ઓર્ગેનિક પાકોની માંગ અમેરિકા, જાપાન અને યુરોપના બજારોમાં ઊંચી છે અને તે પ્રીમિયમ ભાવે નિકાસ થાય છે. રાજ્યના લોકોની સરેરાશ આવક દેશના સરેરાશ કરતાં લગભગ ત્રણ ગણી હોવાનું જણાવાય છે. સિક્કિમનું આ ખેતી મોડલ સ્થાયી ખેતી માટે વિશ્વ માટે ઉદાહરણ બન્યું છે.