ભારતીય શેરબજારમાં છેલ્લા ચાર ટ્રેડિંગ સત્રોથી ભારે વેચવાલી જોવા મળી રહી છે. આ સમયગાળામાં બીએસઈ સેન્સેક્સ 2700થી વધુ પોઈન્ટ ગગડ્યો છે અને રોકાણકારોની અંદાજે ₹14 લાખ કરોડની મૂડી ધોવાઈ ગઈ છે. સોમવારના ભારે ઘટાડા બાદ મંગળવારે પણ નિફ્ટી 50 અને સેન્સેક્સ બંને 0.8%થી વધુ તૂટ્યા હતા.
શેરબજારમાં આ ઘટાડો એકાએક નથી આવ્યો, પરંતુ 23 સપ્ટેમ્બરથી 28 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન સતત દબાણ જોવા મળ્યું છે:
- 23 સપ્ટેમ્બર: સપ્તાહની શરૂઆતમાં બીએસઈ સેન્સેક્સ 74,828ના સ્તરે બંધ રહ્યો હતો.
- 24 સપ્ટેમ્બર: બજાર મોટા ઘટાડા સાથે ખુલ્યું અને દિવસના અંતે 1,247 પોઈન્ટના કડાકા સાથે 73,580ના સ્તરે આવી ગયું.
- 25 સપ્ટેમ્બર: બજારમાં સામાન્ય સુધારો જોવા મળ્યો અને સેન્સેક્સ 315 પોઈન્ટ વધીને 73,895 પર બંધ રહ્યો.
- 28 સપ્ટેમ્બર: સોમવારે સપ્તાહના પ્રથમ દિવસે જ ફરી મંદીવાળાઓ હાવી થયા અને સેન્સેક્સ વધુ 1,124 પોઈન્ટ ગગડી ગયો.
બજારના વિશ્લેષકો અનુસાર, આ મોટા ઘટાડા પાછળ વૈશ્વિક અને સ્થાનિક સ્તરનાં ત્રણ મુખ્ય કારણો જવાબદાર છે:
1. વૈશ્વિક બોન્ડ યીલ્ડમાં રેકોર્ડબ્રેક ઉછાળો
આ ઘટાડા પાછળનું સૌથી મોટું પરિબળ અમેરિકા સહિત વિશ્વભરમાં સરકારી બોન્ડ યીલ્ડમાં થઈ રહેલો વધારો છે. અમેરિકામાં 10-વર્ષના બોન્ડની યીલ્ડ વધીને 5%ને વટાવી ગઈ છે, જે વર્ષ 2007 પછીનું સર્વોચ્ચ સ્તર છે. જ્યારે બોન્ડ યીલ્ડ વધે છે, ત્યારે મોટા વિદેશી અને સંસ્થાકીય રોકાણકારો જોખમી ઇક્વિટી માર્કેટમાંથી પોતાના નાણાં પાછા ખેંચીને સુરક્ષિત અને નિશ્ચિત વળતર આપતાં બોન્ડ્સ તરફ વળે છે.
2. કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઇલ)ના ભાવમાં ભડકો
યુએસ અને ઈરાન વચ્ચે વધેલા ભૌગોલિક તણાવ બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. ભારત પોતાની ક્રૂડ ઓઇલની કુલ જરૂરિયાતના આશરે 85% જેટલો હિસ્સો વિદેશથી આયાત કરે છે. પરિણામે, તેલ મોંઘું થવાથી દેશમાં આયાત બિલ વધે છે અને ફુગાવો (મોંઘવારી) વધવાની ભીતિ સર્જાય છે, જે ભારતીય અર્થતંત્ર અને કોર્પોરેટ કમાણી પર સીધું દબાણ લાવે છે.
3. ઊંચા વ્યાજ દરો લાંબો સમય ટકી રહેવાની ભીતિ
યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા વ્યાજ દરોમાં 25 બેસિસ પોઇન્ટ્સ (bps)ના વધારા બાદ હવે બજાર વધુ 25 bps વધારાની શક્યતા જોઈ રહ્યું છે. વૈશ્વિક સ્તરે ઊંચા વ્યાજ દરોનો યુગ લાંબો સમય ચાલશે તેવા સંકેતો વચ્ચે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) પર પણ દરો વધારવાનું દબાણ ઊભું થઈ રહ્યું છે. આ સંજોગોમાં સેન્ટિમેન્ટ નબળું પડતાં શેરબજાર 'સેલ-ઓન-રાઇઝ' (ઉછાળે વેચવાલી) મોડમાં ફેરવાઈ ગયું છે.
છેલ્લા કેટલાક ટ્રેડિંગ સત્રોથી શેરબજારમાં ભારે વેચવાલી જોવા મળી રહી છે. માત્ર 4 દિવસમાં સેન્સેક્સ 2700થી વધુ પોઈન્ટ તૂટ્યો છે અને રોકાણકારોની 14 લાખ કરોડ રૂપિયાની મૂડી ધોવાઈ ગઈ છે. વૈશ્વિક બોન્ડ યીલ્ડમાં ઉછાળો, ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવ અને ઊંચા વ્યાજ દરો લાંબો સમય ટકી રહેવાની ભીતિ જેવા 3 મુખ્ય કારણો આ ઘટાડા પાછળ છે.