શેરબજારના નિયમનકાર સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI)એ 7 નવેમ્બર, 2026થી નવું સેટલમેન્ટ ફ્રેમવર્ક લાગુ કર્યું છે. આ ફ્રેમવર્કનો હેતુ શેરબજારમાં પારદર્શિતા વધારવો અને નિયમનકારી પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવાનો છે. નવા નિયમો હેઠળ લાયક વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ ચોક્કસ નિયમનકારી કાર્યવાહીને ઝડપથી ઉકેલી શકશે.
SEBIએ 8 ઓક્ટોબરે આ અંગે નોટિફિકેશન બહાર પાડ્યું હતું. 'એડમિનિસ્ટ્રેટિવ અને સિવિલ પ્રોસિડિંગ્સનું સેટલમેન્ટ રેગ્યુલેશન, 2026' તરીકે ઓળખાતું આ ફ્રેમવર્ક 2018ના જૂના સેટલમેન્ટ ફ્રેમવર્કનું સ્થાન લેશે.
નવી વ્યવસ્થામાં ઓનલાઈન સેટલમેન્ટ એપ્લિકેશન, સેટલમેન્ટ અમાઉન્ટ કેલ્ક્યુલેટર, હેલ્પ ડેસ્ક અને વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)નો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. અરજદારો પોતાની જાતે સેટલમેન્ટ રકમનો અંદાજ મેળવી શકે તે માટે કેલ્ક્યુલેટર અને તેને સમજાવતો વિડિયો પણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યો છે.
નવા નિયમો મુજબ સામાન્ય નાગરિકોને અરજી ફી તરીકે ₹25,000 અને અન્ય અરજદારોને ₹35,000 ચૂકવવા પડશે. આ ફી બિન-રિફંડપાત્ર રહેશે. પ્રથમ વખત અરજી કરનારાઓ માટે લઘુત્તમ સેટલમેન્ટ રકમ ₹3 લાખ અને અન્ય અરજદારો માટે ₹7 લાખ નક્કી કરવામાં આવી છે. જોકે, અંતિમ સેટલમેન્ટ રકમ મૂળ રકમ, કાર્યવાહીના તબક્કા, ઉલ્લંઘનની ગંભીરતા અને અન્ય પરિબળો પર આધારિત રહેશે.
SEBI સમક્ષ પેન્ડિંગ કાર્યવાહી માટે કારણદર્શક નોટિસ મળ્યાના 120 દિવસની અંદર અરજી કરવાની રહેશે. જોકે, સિક્યોરિટીઝ અપેલાઈટ ટ્રિબ્યુનલ (SAT) અથવા સુપ્રીમ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ કેસોને આ સમયમર્યાદા લાગુ પડશે નહીં.
નવા ફ્રેમવર્કમાં ઉલ્લંઘન-આધારિત અને નાણાકીય મર્યાદા-આધારિત ફાસ્ટ-ટ્રેક સેટલમેન્ટ પ્રોસિજર પણ શરૂ કરવામાં આવી છે. ₹10 લાખ સુધીની સેટલમેન્ટ રકમ ધરાવતી અરજીઓ ઝડપી પ્રોસેસિંગ માટે લાયક ગણાશે, જો તેમાં નફાની વાપસી (ડિસગોર્જમેન્ટ), સુધારાત્મક પગલાં કે વધારાની નિયમનકારી શરતો સામેલ ન હોય.
આ ફ્રેમવર્કમાં કેટલાક ગંભીર ઉલ્લંઘનોને સેટલમેન્ટ માટે અયોગ્ય ઠેરવવામાં આવ્યા છે. ઇરાદાપૂર્વકના ડિફોલ્ટર્સ, છેતરપિંડી કરનારા કર્જદારો અને ભાગેડુ આર્થિક અપરાધીઓને આ ફ્રેમવર્ક હેઠળ સેટલમેન્ટનો લાભ મળશે નહીં.