દુનિયાભરમાં સોનાના વેપારનું ગણિત બદલાઈ રહ્યું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં એક મોટો ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. હોંગકોંગમાં આશરે 1.67 લાખ કરોડ રૂપિયાનું સોનું પહોંચ્યું છે, જે પહેલાંના રેકોર્ડ તોડે છે. પહેલાં જે સોનું લંડન જતું હતું, તે હવે યુદ્ધ અને પ્રતિબંધોને કારણે એશિયા તરફ વળ્યું છે. સવાલ એ છે કે આટલું સોનું કોણ ખરીદી રહ્યું છે?
રશિયાની ખાણોમાંથી નીકળેલું સોનું રિફાઇનરીમાં સાફ થઈને ચમકતી ઈંટો બનાવે છે. પણ હવે તેનું સરનામું બદલાયું છે. જે સોનું પહેલાં મોટી માત્રામાં લંડન જતું હતું, તે હવે હોંગકોંગ પહોંચે છે. ત્યાંથી મોટાભાગનું સોનું ચીનના બજારમાં જાય છે.
2019 થી 2021 વચ્ચે રશિયાના સોનાનો મોટો હિસ્સો બ્રિટન જતો હતો. બુલિયનવૉલ્ટના જણાવ્યા અનુસાર, બ્રિટનને થતી રશિયન સોનાની નિકાસ રશિયાની ખાણોમાંથી નીકળતા સોનાના લગભગ બે-તૃતીયાંશ જેટલી હતી. ત્યાં ખરીદદારો, વેપારની સુવિધાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર સુધીની પહોંચ હતી. પણ એક જ બજાર પર આટલી નિર્ભરતા પાછળથી મુશ્કેલી બની. 2022માં રશિયાએ યુક્રેન પર હુમલો કર્યો, ત્યારબાદ પશ્ચિમી દેશોએ પ્રતિબંધો લગાવવા શરૂ કર્યા. તેની અસર સોનાના વેપાર પર પણ પડી.
માર્ચ 2022માં લંડન બુલિયન માર્કેટ એસોસિએશન (LBMA) એ રશિયાની તમામ 6 ગોલ્ડ અને સિલ્વર રિફાઇનરીઓને 'ગુડ ડિલિવરી' યાદીમાંથી સસ્પેન્ડ કરી દીધી. આ યાદી મોટા બજારમાં સ્વીકારવામાં આવતી સોના-ચાંદીની ઈંટોની ગુણવત્તાના ધોરણો સાથે જોડાયેલી છે. યાદીમાંથી બહાર થયા પછી રશિયન રિફાઇનરીઓ માટે જૂના બજારમાં વેપાર કરવો મુશ્કેલ બન્યો. અમેરિકા, બ્રિટન અને અન્ય પશ્ચિમી દેશોએ રશિયન સોનાની આયાત પર પ્રતિબંધ લગાવ્યો. બુલિયનવૉલ્ટના રિસર્ચ ડાયરેક્ટર એડ્રિયન એશના જણાવ્યા અનુસાર, બ્રિટન અને પ્રતિબંધ લગાવનારા અન્ય પશ્ચિમી દેશોમાં રશિયન સોનાની નિકાસ ખૂબ ઘટી ગઈ.
હવે રશિયા સામે સવાલ હતો કે સોનું બીજા બજારો સુધી કેવી રીતે પહોંચાડવું. આ જ કારણે હોંગકોંગનું મહત્વ વધ્યું. હોંગકોંગ સોનાના વેપારમાં નવો ખેલાડી નથી. તે લાંબા સમયથી ચીનમાં સોનું પહોંચાડવાનો મહત્વનો રસ્તો રહ્યો છે. ચીન પોતે વિશ્વનું સૌથી મોટું સોનાનું બજાર છે.
ગેટહાઉસ એડવાઇઝરી પાર્ટનર્સના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ વીટા સ્પિવાકના જણાવ્યા અનુસાર, યુદ્ધ પછી હોંગકોંગ રશિયા અને ચીન વચ્ચેના વેપારનું મોટું કેન્દ્ર બની ગયું છે. અહીં આવતા રશિયન સોનાનો મોટાભાગનો હિસ્સો મુખ્ય ચીન જાય છે, કારણ કે ચીને રશિયન સોના પર પ્રતિબંધો લગાવ્યા નથી. એટલે રશિયાએ એવો રસ્તો શોધ્યો છે, જેની સામે સોનાનું વિશાળ બજાર છે. હોંગકોંગનો ફાયદો ફક્ત પ્રતિબંધો વચ્ચે બીજો રસ્તો મળવા પૂરતો નથી, પણ મોટા ખરીદદાર બજાર સુધી સીધી પહોંચ પણ મળે છે.
બુલિયનવૉલ્ટે હોંગકોંગના વસ્તી ગણતરી અને આંકડાશાસ્ત્ર વિભાગના આંકડાઓનું પૃથક્કરણ કર્યું છે. તે મુજબ, 2026ના પ્રથમ સાત મહિનામાં હોંગકોંગે 112.7 ટન રશિયન મૂળનું સોનું આયાત કર્યું. 1,48,110 રૂપિયા પ્રતિ 10 ગ્રામના ભાવે આ સોનાની અનુમાનિત કિંમત આશરે 1,66,920 કરોડ રૂપિયા થાય છે, એટલે કે લગભગ 1.67 લાખ કરોડ રૂપિયા. આ અનુમાન આપેલા ભાવ પર પૂરી માત્રાની કિંમત દર્શાવે છે.
નોંધનીય છે કે અસલી આયાત સોદા અલગ-અલગ સમયે અને ભાવે થયા હશે. તેથી તેમની વાસ્તવિક રકમ આનાથી અલગ હોઈ શકે છે. ડોલર સાથે જોડાયેલી રકમના રૂપાંતરણ માટે એક અમેરિકી ડોલર 96 રૂપિયા માનવામાં આવ્યો છે. સોનાના અહીં જણાવેલા ભાવ સીધા રૂપિયાવાળા ભાવમાંથી કાઢવામાં આવ્યા છે.