ઉનાળામાં AC ના કારણે ઘરનું વીજળી બિલ ઘણું વધી જાય છે. એટલે લોકો ખર્ચ બચાવવા સોલર પેનલ તરફ વળી રહ્યા છે. સોશિયલ મીડિયા પર ઘરેલું વિન્ડ ટર્બાઇન એટલે કે ધાબા પર લગાવવાની પવનચક્કીના વીડિયો પણ ઘણા વાયરલ થઈ રહ્યા છે. આ વીડિયો જોઈને ઘણા લોકો તેને ખરીદવાનું વિચારે છે. પરંતુ પવનમાંથી વીજળી બનાવીને AC જેવું ભારે ઉપકરણ ચલાવી શકાય ખરું? આ ગણતરી જેટલી સરળ લાગે છે એટલી સરળ નથી. પૈસા ખર્ચતાં પહેલાં ક્ષમતા, જગ્યા અને કુલ ખર્ચ સમજી લેવો જરૂરી છે.
સૌપ્રથમ એ જાણવું જરૂરી છે કે 1 ટનનું AC કેટલી વીજળી વાપરે છે. બજારમાં મળતું 1 ટનનું 5-સ્ટાર ઇન્વર્ટર AC આશરે 900 થી 1100 વોટ એટલે કે લગભગ 1 કિલોવોટ વીજળી વાપરે છે. જૂનું કે નોન-ઇન્વર્ટર AC હોય તો આ વપરાશ 1200 થી 1400 વોટ સુધી જાય છે. વધુમાં, AC નું કોમ્પ્રેસર શરૂ થાય ત્યારે થોડી સેકન્ડો માટે તેને સામાન્ય ક્ષમતા કરતાં લગભગ બમણી તાકાત એટલે કે સર્જ પાવરની જરૂર પડે છે.
એટલે માત્ર 1 કિલોવોટનું નાનું ટર્બાઇન AC નો લોડ ઉપાડી શકશે નહીં. 1 ટનનું AC દિવસમાં 8 થી 10 કલાક સરળતાથી ચલાવવા માટે ઓછામાં ઓછી 2 થી 3 કિલોવોટ ક્ષમતાનું ઘરેલું વિન્ડ ટર્બાઇન જોઈએ. સાથે હેવી-ડ્યુટી ઇન્વર્ટર અને ઓછામાં ઓછું 4 થી 5 કિલોવોટનું બેટરી બેંક પણ જોઈએ, જેથી પવન ધીમો પડે ત્યારે પણ AC ચાલુ રહે.
2 થી 3 કિલોવોટનું ટર્બાઇન ટેબલ ફેન જેવું નાનું નથી હોતું. તેના પાંખિયાંનો ઘેરાવો આશરે 10 થી 12 ફૂટ પહોળો હોય છે. તેને ધાબા પર મજબૂત લોખંડના પોલ પર જમીન કે છતથી ઓછામાં ઓછી 20 થી 30 ફૂટ ઊંચાઈએ બેસાડવું પડે, જેથી તેને અવરોધ વિનાનો સીધો પવન મળે.
વીજળી પેદા કરવા માટે સતત 15 થી 20 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે પવન ફૂંકાવો જોઈએ. ગીચ વસ્તીવાળી સોસાયટી કે ઊંચી ઇમારતો વચ્ચે પવનની ગતિ ઘટી જાય છે, એટલે ટર્બાઇન પૂરી ક્ષમતાથી વીજળી નથી બનાવી શકતું. આટલો મોટો પંખો તેજ ગતિથી ફરે ત્યારે હળવું વાઇબ્રેશન અને અવાજ પણ પેદા થાય છે, એટલે ધાબાની મજબૂતીની ચકાસણી કરવી જરૂરી છે.
ભારતમાં 2 થી 3 કિલોવોટનું સારી ગુણવત્તાવાળું ઘરેલું વિન્ડ ટર્બાઇન, બેટરી બેંક, હાઇબ્રિડ ઇન્વર્ટર અને ઇન્સ્ટોલેશન મળીને આશરે 1.80 લાખથી 2.50 લાખ રૂપિયા સુધીનો ખર્ચ થાય છે. ખુલ્લા વિસ્તારો, દરિયાકાંઠાના સ્થળો કે પહાડી પ્રદેશોમાં રહેતા લોકો માટે આ સેટઅપ ફાયદાકારક સાબિત થાય છે, કારણ કે ત્યાં દિવસ-રાત સારો પવન ફૂંકાય છે.
પરંતુ મેદાની પ્રદેશોના શહેરોમાં માત્ર વિન્ડ ટર્બાઇનના ભરોસે AC ચલાવવું જોખમી બની શકે છે. એટલે નિષ્ણાતો માને છે કે માત્ર વિન્ડ ટર્બાઇનને બદલે વિન્ડ અને સોલરનું હાઇબ્રિડ મોડેલ વધુ ફાયદાકારક બની શકે છે. આમાં 2 કિલોવોટની સોલર પેનલ સાથે 1 કિલોવોટનું નાનું વિન્ડ ટર્બાઇન જોડીને બેવડો ફાયદો મેળવી શકાય છે.