રસ્તો ક્રોસ કરતી વખતે થતા અકસ્માતમાં ભૂલ હંમેશા રાહદારીની કે હંમેશા વાહનચાલકની જ હોય છે એવું માનવું ખોટું છે. કાયદો અકસ્માતની પરિસ્થિતિ, ટ્રાફિક નિયમો, વાહનની ઝડપ, રાહદારીની સ્થિતિ અને ડ્રાઇવરની બેદરકારી જેવા પરિબળો જોઈને જવાબદારી નક્કી કરે છે.
ઘણી વાર સમાચાર આવે છે કે અકસ્માતમાં વાહન ચાલકનું કે રસ્તા પર જઈ રહેલી વ્યક્તિનું મૃત્યુ થયું. કેટલીક વાર એવું પણ બને છે કે વાહન ચાલકે રસ્તા પર જઈ રહેલા લોકોને ટક્કર મારી. ત્યારે સવાલ થાય કે ભૂલ કોની — વાહન ચાલકની કે રસ્તા પર જઈ રહેલા લોકોની? ચાલો, કાયદો શું કહે છે તે જાણીએ.
2017ના મોટર વાહન (ડ્રાઇવિંગ) નિયમોમાં રાહદારીને રસ્તાનો જરૂરી ભાગ ગણવામાં આવ્યો છે. આ નિયમો પ્રમાણે ડ્રાઇવરો અને વાહનમાં બેઠેલા લોકોએ રાહદારીઓ, સાયકલ સવારો, બાળકો, વૃદ્ધો અને અપંગ લોકોની સલામતી પર ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ. જ્યાં રાહદારીઓ રસ્તો ક્રોસ કરી રહ્યા હોય અને ટ્રાફિક સિગ્નલ ન હોય, ત્યાં ક્રોસિંગ નજીક પહોંચતાં ડ્રાઇવરોએ ગતિ ધીમી કરવી જોઈએ.
ઝેબ્રા ક્રોસિંગ કે રાહદારી ક્રોસિંગ રાહદારીઓ માટે રસ્તો ક્રોસ કરવા બનાવવામાં આવ્યા છે. ટ્રાફિક નિયમો અનુસાર વાહનચાલકોએ રાહદારી ક્રોસિંગ નજીક ખાસ સાવધાની રાખવી જોઈએ. ટ્રાફિક સિગ્નલ પર પણ વાહનો રાહદારી ક્રોસિંગ પાર કરતા પહેલા રોકવા જોઈએ.
માર્ગ અકસ્માત પછીનો નિર્ણય ફક્ત રાહદારી ક્યાંથી પસાર થઈ રહ્યો હતો તેના પર આધારિત નથી. તપાસમાં ઘણા પરિબળો ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે — રાહદારી ક્યાંથી પસાર થઈ રહ્યો હતો, રાહદારી ક્રોસિંગ હતું કે સિગ્નલ હતું, વાહન કેટલી ઝડપથી ચાલી રહ્યું હતું અને ડ્રાઇવર પાસે અકસ્માત અટકાવવા કે વાહન નિયંત્રિત કરવા પૂરતો સમય હતો કે નહીં.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, બેદરકારી ફક્ત ડ્રાઇવર તરફથી જ નહીં, રાહદારી તરફથી પણ હોય તો કોર્ટ સમગ્ર કેસના તથ્યોના આધારે જવાબદારી નક્કી કરી શકે છે. તેથી અગાઉથી એવું માની શકાય નહીં કે ભૂલ ફક્ત ડ્રાઇવરની હતી કે ફક્ત રાહદારીની. ઝેબ્રા ક્રોસિંગ જેવા સ્થળોએ ડ્રાઇવરોની સાવધાની અકસ્માત તપાસમાં મહત્વપૂર્ણ પરિબળ બની શકે છે.
જો તપાસમાં જાણવા મળે કે ડ્રાઇવરે બેદરકારીથી અથવા બેફામ અને ખતરનાક રીતે વાહન ચલાવ્યું હતું, જેનાથી કોઈના જીવનને જોખમ થઈ શકે કે ઈજા થઈ શકે, તો ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા (BNDC) ની કલમ 281 હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. આ કલમ બેદરકારીથી વાહન ચલાવવાને ગુનો બનાવે છે.
જો કોઈ વ્યક્તિનું મૃત્યુ ડ્રાઇવરની બેદરકારીને કારણે થાય છે અને કેસ ગુનાહિત હત્યાનો નથી, તો ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા (BNDC) ની કલમ 106(1) હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. આમાં પાંચ વર્ષ સુધીની જેલ અને દંડની જોગવાઈ છે.
મોટર વાહન અધિનિયમની કલમ 134 હેઠળ, અકસ્માતના પરિણામે કોઈ વ્યક્તિને ઈજા થાય અથવા મિલકતને નુકસાન થાય, તો વાહનના ડ્રાઇવર અથવા ઇન્ચાર્જ વ્યક્તિ ઘાયલ વ્યક્તિને તાત્કાલિક તબીબી સહાય પૂરી પાડવા તમામ વાજબી પગલાં લેવા જવાબદાર છે. જરૂર પડે તો તેમને નજીકના ડૉક્ટર કે હોસ્પિટલમાં લઈ જવાનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે પોલીસને માગેલી માહિતી આપવી અને ઘટનાની જાણ શક્ય તેટલી વહેલી તકે, 24 કલાકની અંદર નજીકના પોલીસ સ્ટેશનમાં કરવી પણ ફરજ છે.
આવી સ્થિતિમાં એવું કહેવું યોગ્ય નથી કે રસ્તો ક્રોસ કરતી વખતે અકસ્માતમાં રાહદારી હંમેશા દોષિત હોય છે અથવા ડ્રાઇવર હંમેશા દોષિત હોય છે. કાયદો બંને પક્ષોના વર્તન અને અકસ્માતની પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં લે છે. રાહદારીઓએ સુરક્ષિત રીતે રસ્તો ક્રોસ કરવો જોઈએ, જ્યારે વાહનના ડ્રાઇવરે રાહદારીઓની સલામતી સુનિશ્ચિત કરવા ખાસ કાળજી લેવાની જવાબદારી છે. આવા માર્ગ અકસ્માતોમાં ઘટનાસ્થળે પુરાવા, ટ્રાફિક નિયમો અને સમગ્ર ઘટનાની તપાસના આધારે નિર્ણય લેવામાં આવે છે.
નોંધ : અહીં આપવામાં આવેલી માહિતી ફક્ત જાણકારી માટે છે. કોઈ પણ પગલું લેતા પહેલા નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે. (ફોટો: કેનવા)