શહેરોમાં નોકરી કે અભ્યાસ માટે આવતા ઘણા લોકો ભાડાના મકાનમાં રહે છે. ભાડાનું મકાન લેતા પહેલાં રેન્ટ એગ્રીમેન્ટ (ભાડા કરાર) બનાવવો એ સૌથી મહત્ત્વનું પગલું છે. ઘણી વાર આપણે ઉતાવળમાં દસ્તાવેજ વાંચ્યા વગર સહી કરી દઈએ છીએ. પછી મકાનમાલિક અને ભાડૂઆત વચ્ચે વિવાદ ઊભો થાય છે. તેથી કરાર સાઈન કરતા પહેલાં આ પાંચ બાબતો ધ્યાનથી ચકાસી લેવી જરૂરી છે.
1. ભાડું, વાર્ષિક વધારો અને પેનલ્ટી સ્પષ્ટ હોવી જોઈએ
કરારમાં સૌથી પહેલાં એ જુઓ કે ભાડાની રકમ કેટલી નક્કી થઈ છે અને ભાડું કઈ રીતે ચૂકવવું પડશે. એ પણ લખેલું હોવું જોઈએ કે દર વર્ષે ભાડામાં કેટલા ટકાનો વધારો થશે. જો આ જગ્યા ખાલી રહી હોય, તો પછી ભાડા બાબતે મોલભાવ થઈ શકે છે. ધ્યાનમાં રાખો કે 11 મહિનાથી વધુ સમયના કરારનું કાયદેસર રજિસ્ટ્રેશન કરાવવું ફરજિયાત છે.
ક્યારેક અચાનક ખર્ચ વધી જવાથી ભાડું ચૂકવવામાં થોડા દિવસ મોડું થઈ જાય છે. એવા સમયે મકાનમાલિક કોઈ લેટ ફી કે પેનલ્ટી લગાવશે કે નહીં, એ કરારમાં પહેલેથી લખેલું હોવું જોઈએ. ઉપરાંત, ઘર ખાલી કરતી વખતે સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ કઈ શરતો પર અને કેટલા દિવસમાં પાછી મળશે, એ પણ લખેલું હોવું જોઈએ, જેથી પછીથી પૈસા અટવાય નહીં.
2. જૂનાં બિલ અને સુવિધાઓનો ખર્ચ
નવા ઘરની ચાવી લેતા પહેલાં ખાતરી કરી લો કે જૂના ભાડૂઆતના વીજળી, પાણી, હાઉસ ટેક્સ અને સોસાયટી મેન્ટેનન્સનાં બધાં બિલ ભરાઈ ગયાં છે. નહીંતર જૂનું બાકી તમારા માથે આવી શકે છે. જો તમે સોસાયટીના જીમ, ક્લબ હાઉસ, સ્વિમિંગ પૂલ કે પાર્કિંગનો ઉપયોગ કરવાના હો, તો તેના ચાર્જ કેટલા થશે, એ પણ કરારમાં લખાવો.
3. ઘરની હાલત ખૂણે ખૂણે ચકાસો
કરાર ફાઈનલ કરતા પહેલાં ઘર ધ્યાનથી જુઓ. દીવાલનો પેઈન્ટ, ફ્લોરની હાલત, વીજળીના બોર્ડ તથા રસોડા અને બાથરૂમના નળ-પાઈપની તપાસ કરો. કંઈ તૂટેલું કે બગડેલું હોય, તો મકાનમાલિકને જણાવો અને રહેવા જતા પહેલાં જ ઠીક કરાવો. જો તપાસ્યા વગર શિફ્ટ થઈ ગયા, તો ઘર ખાલી કરતી વખતે નુકસાનનું આખું બિલ તમારે ભરવું પડી શકે છે.
4. સોસાયટીના નિયમો અને રિપેરિંગનો ખર્ચ કોણ ઉપાડશે?
ઘરમાં સમયે સમયે થતાં રિપેરિંગ, જેમ કે કલરકામ, જૂના વાયરનું સમારકામ કે પ્લમ્બિંગનો ખર્ચ કોણ ઉપાડશે? જો તમે પૈસા ખર્ચો, તો મકાનમાલિક તે રકમ આગલા મહિનાના ભાડામાંથી કાપી લેશે કે નહીં, એ પહેલેથી નક્કી કરો. ઘણી હાઉસિંગ સોસાયટી અને મકાનમાલિકના પોતાના નિયમો હોય છે, જેમ કે પાલતુ પ્રાણી ન રાખવાં, નોન-વેજ ન રાંધવું કે મોડી રાત્રે ઘરે આવવા પર પ્રતિબંધ. આ નિયમો કરારમાં વાંચી લેવા જરૂરી છે.
5. માલિકી અને NOCની ખાતરી કરો
સૌથી અગત્યની વાત એ છે કે કરાર કરતા પહેલાં દસ્તાવેજ જોઈને ખાતરી કરો કે તમે જેની સાથે ડીલ કરી રહ્યા છો તે જ ઘરનો અસલી માલિક છે. સોસાયટી પાસેથી રહેવાનું 'નો ઓબ્જેક્શન સર્ટિફિકેટ' (NOC) પણ લઈ લો.