અમદાવાદ: ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)એ રેપો રેટમાં વધારા પછી બેંકો માટે કેશ રિઝર્વ રેશિયો (CRR)ની દૈનિક જાળવણીની મર્યાદા 90%થી વધારીને 99% કરી છે. આ ફેરફાર 16 ઓક્ટોબરથી શરૂ થતા પખવાડિયાથી અમલમાં આવશે. આ પગલું જુલાઈ 2013 પછી પ્રથમ વખત લેવામાં આવ્યું છે.
CRR એ થાપણોનો એ હિસ્સો છે જે બેંકોએ RBI પાસે રોકડ સ્વરૂપે રાખવો પડે છે. આ રકમ પર બેંકોને કોઈ વ્યાજ મળતું નથી. નવા નિયમ મુજબ, રિપોર્ટિંગ પખવાડિયા દરમિયાન તમામ દિવસોમાં બેંકોએ 99% CRR જાળવવો પડશે, જેથી દૈનિક CRRની સરેરાશ નિર્ધારિત 3%થી ઓછી ન થાય.
આનાથી બેંકોની દૈનિક રોકડ જરૂરિયાતોનું સંચાલન કરવાની ક્ષમતા ઘટશે અને નાણાકીય બજારમાં રોકડની ઉપલબ્ધતા ઓછી થશે.
આ ઉપરાંત, RBIએ 13 ઓક્ટોબરે નાણાકીય વ્યવસ્થામાંથી વધારાની રોકડ પાછી ખેંચવા માટે ₹25,000 કરોડના બોન્ડના વેચાણ (ઓપન માર્કેટ ઓપરેશન્સ)ની જાહેરાત કરી છે. રોકડ સરપ્લસ (જે બેંકો દ્વારા RBIની લિક્વિડિટી એડજસ્ટમેન્ટ ફેસિલિટીમાં જમા કરાયેલી રકમ દ્વારા માપવામાં આવે છે) ₹3.88 લાખ કરોડ હતી.
આ પગલાંનો ઉદ્દેશ્ય પોલિસી રેપો રેટ (5.5%) અને ઓવરનાઈટ રેટ એટલે કે વેઇટેડ એવરેજ કોલ રેટ (WACR) વચ્ચે તાલમેલ સાધવાનો છે. WACR એ મોનેટરી પોલિસીનું ઓપરેટિંગ ટાર્ગેટ છે. શુક્રવારે WACR 5.31% રહ્યો હતો, જ્યારે ગુરુવારે તે 5.3% નોંધાયો હતો, જે નીચલા સ્તરની નજીક છે. 5.25%નો દર સ્ટેન્ડિંગ ડિપોઝિટ ફેસિલિટીનો નીચલો સ્તર છે, જ્યારે 5.75%નો દર માર્જિનલ સ્ટેન્ડિંગ ફેસિલિટીની ઉપલી મર્યાદા છે.
RBIએ છેલ્લે જુલાઈ 2013માં ફોરેક્સ બજારમાં અસ્થિરતા વચ્ચે લઘુતમ દૈનિક CRR જરૂરિયાત 99% કરી હતી. પાછળથી સપ્ટેમ્બર 2013માં તેને ઘટાડીને 95% અને એપ્રિલ 2016માં 90% કરવામાં આવી હતી.