ઘણી વાર આપણી પાસે ફાટેલી, ચીરાયેલી કે ગંદી નોટો આવે છે. આવી નોટો બદલવા માટે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)માં જવાની જરૂર નથી. RBIના નિયમો મુજબ, તમારી નજીકની સામાન્ય બેંક શાખામાં પણ આવી નોટો બદલી શકાય છે. આ માટે તમારે એ બેંકમાં ખાતું ધરાવવું જરૂરી નથી.
નોટના કેટલા ભાગ બચ્યા છે તેના આધારે તમને પૂરા, અડધા કે કંઈ પણ રૂપિયા મળી શકે છે. RBIના નિયમ મુજબ, 50 રૂપિયા અને તેથી વધુ કિંમતની નોટો માટે આ માપદંડ લાગુ પડે છે.
નોટનો બચેલો ભાગ (ટકાવારીમાં) | 50ની નોટ | 100ની નોટ | 200ની નોટ | 500ની નોટ
80% કરતાં વધુ | પૂરા 50 | પૂરા 100 | પૂરા 200 | પૂરા 500
40%થી 80% સુધી | 25 | 50 | 100 | 250
40%થી ઓછો | 0 | 0 | 0 | 0
અહીં ટકાવારી નોટના એક જ સૌથી મોટા, જોડાયેલા ટુકડાના ક્ષેત્રફળની છે. જો નોટના બે ટુકડા હોય અને બંને ટુકડાનું ક્ષેત્રફળ અલગથી નોટના કુલ ક્ષેત્રફળના ઓછામાં ઓછા 40% જેટલું હોય, તો અમુક શરતો હેઠળ પૂરી કિંમત મળી શકે છે.
તમે એક દિવસમાં વધુમાં વધુ 20 નોટો, જેની કુલ કિંમત 5,000 રૂપિયા સુધીની હોય, તે બેંક કાઉન્ટર પર મફતમાં બદલી શકો છો. આ સેવા માટે બેંક કોઈ ચાર્જ લઈ શકતી નથી.
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ભારતની મધ્યસ્થ બેંક છે અને ચલણી નોટો અંગેના નિયમો બનાવે છે. તેથી, ફાટેલી નોટ બદલવા માટે RBIના નિયમો જાણવા જરૂરી છે.