ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ની મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC)ની ઓક્ટોબર બેઠક પહેલાં વ્યાજદરને લઈને બજારમાં ચર્ચા વધી છે. બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડના પોલમાં સામેલ 10 અર્થશાસ્ત્રીઓમાંથી 8એ રેપો રેટમાં 25 બેસિસ પોઈન્ટના વધારાનું અનુમાન વ્યક્ત કર્યું છે. તેનાથી રેપો રેટ 5.25%થી વધીને 5.50% થઈ શકે છે.
RBIની 6 સભ્યોની MPCની બેઠક 5થી 7 ઓક્ટોબર 2026 સુધી યોજાશે. બેઠક બાદ 7 ઓક્ટોબરે નીતિની જાહેરાત કરવામાં આવશે. RBIએ છેલ્લી ચાર બેઠકોમાં રેપો રેટ 5.25% પર સ્થિર રાખ્યો છે. તે પહેલાં 2025માં રેપો રેટમાં કુલ 125 બેસિસ પોઈન્ટનો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હતો.
જો ઓક્ટોબરમાં 25 બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો થાય છે, તો ફેબ્રુઆરી 2023 પછી પહેલી વાર એવું બનશે જ્યારે RBI રેપો રેટમાં વધારો કરશે. ફેબ્રુઆરી 2023માં રેપો રેટમાં 25 બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો કરીને તેને 6.50% કરવામાં આવ્યો હતો.
રેપો રેટ વધવાની શક્યતા પાછળ મોંઘવારી એક મોટું કારણ છે. ઓગસ્ટ 2026માં છૂટક મોંઘવારી વધીને 4.82% થઈ ગઈ, જે સતત ત્રીજા મહિને RBIના 4%ના મધ્યમ ગાળાના લક્ષ્યથી ઉપર રહી. ખાદ્ય અને ઊર્જાના ભાવમાં વધારાથી મોંઘવારી પર દબાણ વધ્યું છે.
જથ્થાબંધ મોંઘવારી પણ ઓગસ્ટમાં વધીને 9.92% થઈ ગઈ, જ્યારે જુલાઈમાં તે 9.78% હતી. મોંઘા ક્રૂડ ઓઈલ અને ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવને કારણે આગળ પણ મોંઘવારીનું દબાણ વધવાની ચિંતા છે.
બીજી તરફ, ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાની વૃદ્ધિ પ્રમાણમાં મજબૂત બની રહી છે. આવી સ્થિતિમાં RBI સામે મોંઘવારીને નિયંત્રિત કરવા અને આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ જાળવી રાખવા વચ્ચે સંતુલન સાધવાનો પડકાર છે. પોલમાં અર્થશાસ્ત્રીઓએ આ જ કારણસર ઓક્ટોબરમાં 25 બેસિસ પોઈન્ટના વધારાનું અનુમાન વ્યક્ત કર્યું છે.
આ વર્ષે ભારતીય રૂપિયો અમેરિકી ડોલર સામે આશરે 6% નબળો પડ્યો છે. અમેરિકા સહિત કેટલીક મુખ્ય અર્થવ્યવસ્થાઓમાં વ્યાજદરોમાં ફેરફારને કારણે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેનો વ્યાજદરનો તફાવત પણ RBI માટે મહત્વપૂર્ણ બની ગયો છે. વિદેશી રોકાણના પ્રવાહ અને રૂપિયાની સ્થિરતા પર તેની અસર પડી શકે છે.
જો RBI રેપો રેટમાં વધારો કરે છે, તો બેંકિંગ સિસ્ટમમાં ધિરાણનો ખર્ચ વધી શકે છે. ખાસ કરીને રેપો-લિંક્ડ ફ્લોટિંગ રેટવાળી હોમ લોન, કાર લોન સહિત અન્ય લોન પર તેની અસર પડી શકે છે. જોકે વાસ્તવિક EMIમાં ફેરફાર બેંકના વ્યાજદર અને લોનની શરતો પર નિર્ભર રહેશે.
હાલમાં રેપો રેટ વધારવા અંગે બજારમાં અટકળો છે, પરંતુ અંતિમ નિર્ણય MPC જ કરશે. તેથી 7 ઓક્ટોબરની જાહેરાતથી સ્પષ્ટ થશે કે RBI વર્તમાન 5.25% દર જાળવી રાખે છે કે વ્યાજ દરોમાં ફેરફાર કરે છે.